Το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης: η χρυσή ευκαιρία για «επιστροφή» της ελληνικής μεσαίας τάξης

(Πρώτη δημοσίευση στην Εφημερίδα Ελευθερία 4.7.2020)

Εν μέσω της συνεχιζόμενης πανδημίας, με όλο και περισσότερους  συμπολίτες μας να αντιλαμβάνονται τις σοβαρές επιπτώσεις της πιο αναπάντεχης κρίσης που έπληξε την ανθρωπότητα μετά το δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, πολλοί έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους για την επόμενη μέρα της οικονομίας στο λεγόμενο «Ταμείο Ανάκαμψης», που προώθησε ο γαλλο-γερμανικός άξονας και υιοθέτησε ως πρόταση η νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης: ένα μικρό βήμα μπροστά χωρίς λόγο για πανηγυρισμούς

Η Κομισιόν λοιπόν προτείνει την αναθεώρηση του ευρωπαϊκού πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, δηλαδή του προϋπολογισμού της Ένωσης, ο οποίος θα εμπλουτιστεί -μόνο για αυτήν την περίοδο- με ένα ταμείο 750 δισεκατομμυρίων  ευρώ που θα χρηματοδοτηθεί με δανεισμό εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Από τα χρήματα αυτά, τα 500 δισεκατομμύρια προτείνεται να χορηγηθούν υπό μορφή επιχορηγήσεων και το υπόλοιπο υπό μορφή δανείων προς τα κράτη μέλη. Θεωρείται πάντως εξαιρετικά αμφίβολο αν η πρόταση αυτή θα περάσει, δεδομένης της άρνησης ορισμένων πλουσίων κρατών-μελών, που ζητούν να χορηγηθούν κυρίως ή και αποκλειστικά δάνεια και όχι επιχορηγήσεις. Η τελική απόφαση, που αναμένεται τις επόμενες εβδομάδες, θα είναι μάλλον μια αναλογία κοντά στο 50-50.

Στο Ταμείο Ανάκαμψης και στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό προβλέπεται να προστεθούν 240 δισεκατομμύρια ευρώ σε δάνεια του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, τα οποία όμως τα περισσότερα κράτη-μέλη θα απορρίψουν καθώς τα συνδέουν με μνημόνια, 200 δισεκατομμύρια ευρώ από το ταμείο εγγυήσεων για τις επιχειρήσεις και 100 δισεκατομμύρια ευρώ μέσω του εργαλείου SURE, που δημιουργήθηκε για την στήριξη της απασχόλησης. Κανένα από τα εργαλεία αυτά δεν έχει πάντως ενεργοποιηθεί και η τελική αποτελεσματικότητά τους προδιαγράφεται μάλλον περιορισμένη.

Βάσει πάντως της πρότασης της Κομισιόν, η χώρα μας θεωρείται αρκετά ευνοημένη, καθώς τα προς χορήγηση χρήματα για την Ελλάδα ανέρχονται σε 33,4 δισ. Ευρώ, με τις προτεινόμενες επιχορηγήσεις να είναι υπερδιπλάσιες από τα δάνεια. Ακόμα όμως και αν αυτή η θετική πρόταση περάσει ως έχει, δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε ότι η χορήγηση των χρημάτων θα έχει πολύ στενό χρονικό ορίζοντα (2+2 έτη), θα συνοδεύεται από δεσμεύσεις για συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, δηλαδή «light» μνημόνιο, και χρήση των κονδυλίων μόνο για πολύ συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας (πράσινη ενέργεια, υποδομές, στήριξη ορισμένων κατηγοριών επενδύσεων), ενώ ενδεχόμενη λήψη δανείων θα αυξήσει έτι περαιτέρω το εξαιρετικά υψηλό δημόσιο χρέος της χώρας μας.

Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μια σημαντική ευκαιρία που δεν πρέπει να πάει χαμένη για τον τόπο. Αυτό που επείγει λοιπόν τώρα είναι η διαμόρφωση ενός συνεκτικού και αποτελεσματικού εθνικού σχεδίου αξιοποίησης όσων πόρων λάβει τελικά η χώρα, προς όφελος της πραγματικής οικονομίας.

Το νέο εθνικό σχέδιο ανάκαμψης: επιστροφή της μεσαίας τάξης

Το σχέδιο που θα εκπονηθεί προσεχώς για την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων θα αποδείξει αν η πολιτεία συνειδητοποιεί  πως για να επιβιώσει η ελληνική οικονομία, πρέπει να στηριχθεί στις δικές της δυνάμεις, δηλαδή στη μεσαία τάξη που παραδοσιακά λειτουργούσε ως «ατμομηχανή» της ανάπτυξης. Η τάξη αυτή, την οποία απαρτίζουν κυρίως μικρομεσαίοι επιχειρηματίες, ελεύθεροι επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενοι επιστήμονες, δέχθηκε αλλεπάλληλα πλήγματα τα περασμένα χρόνια με τιμωρητική υπερφορολόγηση, δραματική μείωση του κύκλου εργασιών και διαρκή δυσφήμιση του επαγγελματικού της κύρους.

Η χώρα μας λοιπόν πρέπει να υιοθετήσει στο πλαίσιο του σχεδίου αυτού με γενναία και στοχευμένα μέτρα στήριξης της μεσαίας τάξης που θα περιλαμβάνουν:

– μείωση των φορολογικών επιβαρύνσεων, με κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος και της προκαταβολής φόρου αλλά και μείωση του Φ.Π.Α σε πλήθος υπηρεσιών. 

– μείωση των ασφαλιστικών επιβαρύνσεων, ώστε αυτές να μην υπερβαίνουν συνολικά το 20% του καθαρού μηνιαίου εισοδήματος

– επιδότηση επιχειρήσεων για δημιουργία νέων, σταθερών και αξιοπρεπών θέσεων εργασίας ιδίως στους  τομείς  της καινοτομίας,  της πρωτογενούς και δευτερογενούς παραγωγής και της ναυτιλίας

– έμπρακτη υποστήριξη νέων παραγωγικών επενδύσεων, με δραστική μείωση της γραφειοκρατίας και σύνδεση φοροαπαλλαγών με τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

– ουσιαστική αύξηση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων για νέες  υποδομές, ειδικά στην ελληνική περιφέρεια. Προς τούτο επιβάλλεται και οι Περιφέρειες να καταρτίσουν τα δικά τους ολοκληρωμένα σχέδια, κατόπιν ευρείας διαβούλευσης.

– ενίσχυση της παροχής ρευστότητας προς τις επιχειρήσεις και τους επαγγελματίες με εξάλειψη των αντιπαραγωγικών όρων που θέτουν συχνά οι τράπεζες

– προώθηση της απεξάρτησης της χώρας από τα ορυκτά καύσιμα και ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ώστε να καταστεί αυτή το συντομότερο ενεργειακά ανεξάρτητη

– ταχύτατη ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης της δικαιοσύνης και της αποκομματικοποίησης της δημόσιας διοίκησης αλλά και προώθηση κωδικοποίησης και απλοποίησης της νομοθεσίας.

– ειδικά για φέτος και τα επόμενα χρόνια, πολλαπλασιασμό του προϋπολογισμού των προγραμμάτων επιδοτούμενου τουρισμού, ώστε να στηριχθεί έμπρακτα ο νευραλγικός αυτός τομέας της οικονομίας

Τέλος, είναι εξαιρετικά σημαντικό το σχέδιο ανάκαμψης να υιοθετηθεί από την κοινωνία και τον πολιτικό κόσμο με τη μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση, χωρίς προσωπικές και κομματικές σκοπιμότητες,  καθώς και να εκπονηθεί και να εφαρμοστεί από ειδικούς ευρείας αποδοχής και με θεσμοθετημένη  συνεργασία δημοσίου και ιδιωτικού τομέα.

Για να κερδίσουμε λοιπόν το δύσκολο στοίχημα της επιβίωσης της οικονομίας και της κοινωνίας μας,  η σωστή διαχείριση και αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης είναι απολύτως αναγκαία. Λύσεις υπάρχουν, αρκεί να υπάρχει βούληση, καθώς η μεγάλη κρίση είναι μάλλον μπροστά μας. Οι καιροί ου μενετοί.

Continue Reading

Η επόμενη μέρα της πανδημίας για την Ελλάδα, την Ευρώπη και τον κόσμο: μια σταύρωση χωρίς ανάσταση;

(Πρώτη Δημοσίευση Εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Απρίλιος 2020)

“Κάποιο παράθυρο έχει φως

κάποιον τον καίει ο πυρετός

μας φεύγει βήμα βήμα

Κάποιο καράβι στ’ ανοιχτά

με χίλια βάσανα βαστά

να μην το πιει το κύμα

Κι εμείς χορτάτοι, μα το ναι

κάνουμε γλέντια ρεφενέ

Βρε δε βαριέ-, βρε δε βαριέσαι αδερφέ” 

Οι αλληγορικοί αυτοί στίχοι του γνωστού τραγουδιού της Σώτιας Τσώτου από το 1968 περιγράφουν -ίσως πιο εύγλωττα από οτιδήποτε άλλο- την κατάσταση που επικρατεί στην παγκόσμια κοινότητα εν μέσω της πανδημίας που βιώνουμε. Σα να μη διδάχθηκε τίποτα από τις μεγάλες κρίσεις του παρελθόντος, η ανθρωπότητα, όπως εκφράζεται ιδίως από τις ηγεσίες των ισχυρών κρατών, αδυνατεί να αντιμετωπίσει την πρόκληση των καιρών με συνεργασία, συνέργεια και αποφασιστικότητα. Ολοι κοιτούν να σώσουν τους εαυτούς τους αδιαφορώντας για τους άλλους. Ωστόσο, οι λεγόμενες αναπτυγμένες χώρες, από τις ΗΠΑ μέχρι την Ιταλία, απέτυχαν να διαχειριστούν με επιτυχία την έκτακτη υγειονομική κατάσταση και υφίστανται ήδη τις οδυνηρές συνέπειες των παραλείψεών τους. Πολλοί μιλούν μάλιστα για μια νέα παγκόσμια τάξη που θα αναδυθεί με το τέλος της πανδημίας και με υποχώρηση της πρωτοκαθεδρίας της Δύσης, καθώς το υφιστάμενο μοντέλο διαχείρισης κρίσεων αμφισβητείται έντονα και το νέο οικονομικό κραχ είναι προ των πυλών. Θα υπάρξει άραγε γρήγορη ανάσταση μετά το Γολγοθά μας;

Η Ευρώπη της πανδημίας: επιστροφή των εθνικών μονοδρόμων;

Κι αν σε διεθνές επίπεδο τα πράγματα είναι ανησυχητικά, η κατάσταση στην Ευρώπη προκαλεί εύλογη απογοήτευση. Ειδικά η Ευρωπαϊκή Ενωση αδυνατεί να αντιληφθεί το μέγεθος της κρίσης και τις συνέπειές της. Μονομερές κλείσιμο συνόρων, κατάσχεση υγειονομικού υλικού που προορίζεται για το γείτονα, εθνικές πολιτικές χωρίς συντονισμό. Τα «μέτρα» που ελήφθησαν στο Eurogroup για τη στήριξη της οικονομίας της Ευρωζώνης μόνο θυμηδία μπορούν να προκαλέσουν. Ελάχιστα χρήματα και αυτά υπό μορφή δανεισμού με αύξηση του δημοσίου χρέους, light μνημόνια και αυθαίρετα όρια, προκλητική αδιαφορία για κάθε ανάληψη κοινής ευθύνης εντός μιας -υποτίθεται- οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Ο προτεσταντικός κυνισμός στο απόγειό του, κόντρα σε κάθε λογική. Το χάσμα Βορρά-Νότου μοιάζει πιο αγεφύρωτο από ποτέ. Υπάρχει άραγε μέλλον για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα;

Το ελληνικό παράδοξο: η «χρυσή» ευκαιρία για την εθνική μας αναγέννηση

Μέσα στο γενικότερο ορυμαγδό, η πατρίδα μας, ευτυχώς, πρωτοτύπησε θετικά. Η έγκαιρη λήψη μέτρων από την Πολιτεία, η καλή λειτουργία του κρατικού μηχανισμού και η εντυπωσιακή -για τα δεδομένα μας- συμμόρφωση της κοινωνίας στα μέτρα προστασίας από την πανδημία εξέπληξαν ευχάριστα ακόμα και τους επικριτές μας. Ο δρόμος όμως μπροστά μας είναι ανηφορικός και δύσβατος. Η οικονομία μας είναι εξαρτημένη από τρίτους και, κατά βάση, μη παραγωγική, οι ελλείψεις στον υγειονομικό τομέα χρόνιες και σοβαρές, οι απειλές για την εθνική μας ασφάλεια οξύνονται διαρκώς. Μπορούμε να τα καταφέρουμε; Η κρίση έδειξε πως ναι. Η διαφορά μας άλλωστε από την πλειοψηφία των δυτικών κοινωνιών είναι η πίστη μας στο θεό, στην οικογένεια και τελικά στον άνθρωπο και τις δυνατότητές του. Εξ άλλου, ο χριστιανισμός πρεσβεύει ότι το πάθος της σταύρωσης ακολουθεί ο θρίαμβος της ανάστασης. Για να αναστηθούμε όμως χρειάζεται ενότητα, αποφασιστικότητα, αξιοκρατία και όραμα. Με παραγωγική και αυτάρκη οικονομία, αποτελεσματικότερο κράτος, καλύτερη παιδεία και υγεία και ισχυρότερη διεθνή θέση. Χρέος μας ως κοινωνίας και ως έθνους είναι ν’ αδράξουμε την ευκαιρία για την εθνική μας αναγέννηση. Αυτή τη φορά λοιπόν ας αντιτάξουμε την πίστη στο φόβο, αν θέλουμε ν’ αναστηθούμε αληθινά.

Continue Reading

«A Farewell to Europe?»: το πραγματικό μήνυμα του Brexit

(Πρώτη Δημοσίευση Εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Φεβρουάριος 2020)

Η 1η Φεβρουαρίου του 2020 σηματοδότησε μια θλιβερή στιγμή για την ιστορία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, καθώς 47 χρόνια μετά την προσχώρησή του στις ευρωπαϊκές κοινότητες, το Ηνωμένο Βασίλειο αποχώρησε οριστικά από την Ε.Ε. Παρά το γεγονός ότι ο παραδοσιακός ευρωσκεπτικισμός της πλειοψηφίας των Βρετανών είχε οδηγήσει στην αποχή της χώρας τους από σημαντικές πτυχές της ενωσιακής δράσης (Οικονομική και Νομισματική Ενωση, Ζώνη Σένγκεν), η συμμετοχή τους στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα υπήρξε κατά κύριο λόγο επωφελής για την Ευρώπη.

Η πρωτοφανής αυτή εξέλιξη συνιστά, χωρίς αμφιβολία, ένα ηχηρό μήνυμα για την εν γένει πορεία της ενωμένης Ευρώπης. Περισσότερο από κάθε άλλη φορά, ενισχύονται οι φωνές που επιδιώκουν τη σταδιακή αποσύνθεση του ιδιότυπου αυτού θεσμικού μορφώματος, που έφερε για πρώτη φορά ειρήνη και ευημερία στη σκοτεινή μας ήπειρο για περισσότερα από 70 συναπτά έτη.

Πού βαδίζει όμως τελικά η σύγχρονη Ε.Ε.; Και ποια η θέση της Ελλάδας στη νέα πραγματικότητα;

Η δεκαετία της «Pax Germanica»

Είναι μάλλον κοινή η διαπίστωση ότι η μεγάλη οικονομική κρίση του 2008 υπήρξε η θρυαλλίδα αρνητικών εξελίξεων για την Ευρώπη αλλά και της ανάδειξης της γερμανικής ηγεμονίας εντός της Ε.Ε. Ακολούθησαν η ελληνική κρίση χρέους, η υπαγωγή μας στον αέναο μνημονιακό κύκλο, όπου μας ακολούθησαν αρκετά κράτη της ευρωπαϊκής περιφέρειας (Πορτογαλία, Ιρλανδία, Κύπρος, εμμέσως και η Ισπανία) αλλά και η ραγδαία αύξηση του χάσματος μεταξύ πλουσιότερων και φτωχότερων κρατών-μελών της ΕΕ που απειλεί ευθέως τη συνοχή της Ευρωζώνης.

Με τιμονιέρη το δίδυμο Μέρκελ-Σόιμπλε και «άξιο» συμπαραστάτη το ΔΝΤ, η Ε.Ε. υιοθέτησε μια άκρως τιμωρητική και αντιαναπτυξιακή προσέγγιση προς την Ελλάδα, φτάνοντας στα όρια της αποβολής μας από την Ευρωζώνη τον Ιούλιο του 2015. Ακόμα και αν οι κύριες ευθύνες βαραίνουν τις ελληνικές κυβερνήσεις από το 1981 έως σήμερα, η προσβλητική και ιταμή συμπεριφορά των ενωσιακών θεσμών προς την Ελλάδα ήταν μάλλον η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για τους περήφανους Βρετανούς, κληρονόμους μιας πάλαι ποτέ πανίσχυρης αυτοκρατορίας.

Τούτο δε σε συνδυασμό με την αποτυχημένη διαχείριση της προσφυγικής και μεταναστευτικής κρίσης του 2015, της οποίας το μεγαλύτερο θύμα ήταν και είναι ακόμα η πατρίδα μας και για την οποία επικρίνεται και θα επικρίνεται πάντοτε η καγκελάριος Μέρκελ, καθώς θεωρείται -όχι άδικα- το σοβαρότερο λάθος της πολυετούς θητείας της.

Για τους Βρετανούς όμως, ήταν πλέον επαρκείς οι αποδείξεις της πλήρους γερμανοποίησης της Ευρώπης, δεδομένης και της παροιμιώδους γαλλικής αφωνίας στα σχετικά ζητήματα. Και αποφάσισαν να ακολουθήσουν ένα μοναχικό και ανεξάρτητο δρόμο. Κανένας δεν επιχείρησε να τους μεταπείσει. Αντιμετωπίστηκαν μάλλον με ειρωνεία από το κρύο περιβάλλον των Βρυξελλών. Ποιος είναι όμως ο μεγάλος χαμένος;

Η ΕΕ σε κρίσιμο σταυροδρόμι: «αρχή του τέλους» ή «τέλος της (γερμανικής) αρχής;»

Μετά την εκκωφαντική αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, το ευρωπαϊκό εγχείρημα βρίσκεται ίσως στην κρισιμότερη φάση της ιστορίας του. Είναι προφανές ότι χωρίς τη Βρετανία η Ευρώπη είναι φτωχότερη, οικονομικά, γεωπολιτικά και πολιτιστικά. Ομως, κάθε κρίση είναι ταυτόχρονα και μια ευκαιρία. Για να προσχωρήσει μπροστά η νέα ΕΕ χρειάζεται άμεσα:

  • Ολοκλήρωση της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης: με κοινά επιτόκια δανεισμού για τις χώρες της Ευρωζώνης, αναπτυξιακό προϋπολογισμό με επενδυτικές δράσεις για να επιτευχθεί η σύγκλιση των λιγότερων ανεπτυγμένων με τις πιο αναπτυγμένες χώρες και προσχώρηση όλων των εναπομεινάντων κρατών-μελών στην Ευρωζώνη τα επόμενα χρόνια, όπως έχουν υποχρέωση με βάση τις ευρωπαϊκές συνθήκες.
  • Ολοκλήρωση του χώρου Σένγκεν: με άμεση προσχώρηση όλων των κρατών-μελών της ΕΕ στη ζώνη Σένγκεν, κατάργηση των προσωρινών συνοριακών ελέγχων εντός της ζώνης και κοινή μεταναστατευτική πολιτική αυστηρής αιρεσιμότητας για την εισδοχή πολιτών τρίτων χωρών στην Ενωση.
  • Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική άμυνας: το μεγάλο διακύβευμα της επόμενης περιόδου. Χωρίς κοινή και δεσμευτική προσέγγιση στα βασικά διεθνή ζητήματα αλλά και συγκεκριμένες δράσεις εκτός της Ενωσης, θα αποτύχει κάθε προσπάθεια επιβίωσής της. Χρειάζεται επίσης ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα της άμυνας με κοινές στρατιωτικές δυνάμεις και επιχειρήσεις ώστε να προστατεύεται αποτελεσματικά η κυριαρχία των κρατών-μελών από εξωτερικές απειλές, ειδικά στην ανατολική Μεσόγειο. Νέα πνοή πρέπει να υπάρξει και στον τομέα της διεύρυνσης των Δυτικών Βαλκανίων με αυστηρά κριτήρια αλλά και απτές δεσμεύσεις προς τις υποψήφιες χώρες.

Παρά τις αρνητικές εξελίξεις των τελευταίων ετών, η Ευρώπη παραμένει, για τους περισσότερους, το κοινό μας σπίτι. Οπως όμως και σε κάθε σωστή οικογένεια, απαιτείται ισορροπία και ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ των μελών της. Μια Ευρώπη πολλαπλών ταχυτήτων και βιοτικών επιπέδων είναι καταδικασμένη να πεθάνει. Χρειάζεται λοιπόν νέος βηματισμός με όραμα, σχέδιο, διαφάνεια και δημοκρατία. Με επιστροφή στις ρίζες μας, δηλαδή το ελληνικό πνεύμα, το ρωμαϊκό δίκαιο και τη χριστιανική κληρονομιά. Με προβάδισμα στη βούληση των πολιτών της Ευρώπης και όχι σε συμφέροντα πίσω από κλειστές πόρτες. Και η Ελλάδα έχει καθήκον και υποχρέωση να πρωταγωνιστήσει σε μια τέτοια Ευρώπη. Αρκεί να πιστέψουμε στην αξία του πολιτισμού μας και στη δύναμη του λαού μας. Αυτό είναι και το μήνυμα του «μακρινού» Βρετανού φίλου που μας αποχαιρέτησε με πικρία πριν από λίγες μέρες.

Continue Reading

Μάρτιαι Ειδοί: η νέα ελληνική «Προειδοποίησις εις τας ευρωπαϊκάς αυλάς»

…τότε κυρίως πρόσεξε σα βγεις στον δρόμον έξω,

εξουσιαστής περίβλεπτος με συνοδεία,

αν τύχει και πλησιάσει από τον όχλο κανένας Αρτεμίδωρος,

που φέρνει γράμμα, και λέγει βιαστικά

«Διάβασε αμέσως τούτα, είναι μεγάλα πράγματα που σ’ ενδιαφέρουν»

Κ.Π. Καβάφη, Μάρτιαι Ειδοί

Ο φετινός Μάρτιος είναι για την Ευρώπη και τον κόσμο ένας μήνας γεμάτος αντιφατικές εξελίξεις: από την επιβεβαίωση του μεγάλου ενεργειακού κοιτάσματος στο τεμάχιο 10 της κυπριακής ΑΟΖ, που αλλάζει τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην περιοχή μας, έως την επικείμενη(;) αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ε.Ε., είναι προφανές ότι η Ευρώπη οδεύει προς τις επερχόμενες ευρωεκλογές χωρίς πυξίδα και με διαρκώς ογκούμενη εθνική εσωστρέφεια. Κι ενώ ο τρομαγμένος από το κίνημα των κίτρινων γιλέκων και το δημοσκοπικό προβάδισμα Λεπέν Γάλλος Πρόεδρος Μακρόν διατύπωσε πρόσφατα κάποιες θετικές προτάσεις για την «Αναγέννηση της Ευρώπης», αυτές απορρίφθηκαν, άμεσα αν και διπλωματικά, από τη νεοεκλεγείσα «κλώνο» της Α. Μέρκελ στην ηγεσία του γερμανικού Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος. Την ίδια στιγμή, οι αντιευρωπαϊστές «σαρώνουν» εκλογικά σε Ιταλία, Πολωνία και Ουγγαρία και διαμορφώνουν ένα ευρύ μέτωπο που θα εκπροσωπηθεί με πρωτοφανή ισχύ στο νέο Ευρωκοινοβούλιο μετά τις 26 Μαΐου.

2009-2019: μια ταραγμένη δεκαετία για την Ευρώπη

Τα χρόνια που πέρασαν, η Ευρωπαϊκή Ενωση βίωσε μια πρωτόγνωρη, υπαρξιακή κρίση: η Ευρωζώνη δοκιμάστηκε σκληρά με την ελληνική περίπτωση να πρωταγωνιστεί αρνητικά, οι ανεξέλεγκτες μεταναστευτικές ροές κλόνισαν σοβαρά τη συνοχή των εταίρων, ενώ για πρώτη φορά κράτος-μέλος βρίσκεται στα πρόθυρα αποχώρησής του από μια Ενωση που έδειχνε -μέχρι πρότινος- μη αναστρέψιμη. Κοινή συνισταμένη σε όλα τα παραπάνω; Η αναδειχθείσα γερμανική ηγεμονία της Ευρώπης υπό το δίδυμο Μέρκελ-Σόιμπλε, η οποία αντικατέστησε τον ουσιαστικά ανύπαρκτο πλέον γαλλογερμανικό άξονα ως «ατμομηχανή» της Ενωσης. Ταυτόχρονα, τα κράτη-μέλη της ανατολικής και πρώην σοβιετοκρατούμενης Ευρώπης μετατράπηκαν σε προκλητικούς απολογητές της γερμανικής δημοσιονομικής ορθοδοξίας, την ίδια στιγμή που παραβιάζουν πρόδηλα το κράτος δικαίου και την υποχρέωση αλληλεγγύης τους απέναντι σε όσους δοκιμάζονται.

Ελλάδα: η μεγάλη χαμένη της κρίσης και η ανάγκη για μια νέα «Επανάσταση»

Κι αν η Ευρώπη πέρασε δύσκολα, για την Ελλάδα η περασμένη δεκαετία υπήρξε σχεδόν καταστροφική. Οι δημοκρατικοί θεσμοί και το πολιτικό σύστημα κλονίστηκαν χωρίς να μεταρρυθμιστούν ουσιαστικά. Η χώρα εξαναγκάστηκε σε βίαιη ύφεση της οικονομίας και σημαντική συρρίκνωση του εθνικού εισοδήματος, ενώ οδηγήθηκε σε δημογραφική αιμορραγία, χάνοντας πολύτιμο, ειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό. Ταυτόχρονα βιώνει με ασύντακτο τρόπο τις επιπτώσεις του μεταναστευτικού κύματος ως χώρα υποδοχής χωρίς την απαραίτητη στήριξη, ενώ αναπόφευκτα απομειώθηκε και η γεωπολιτική της ισχύ με την ανάδειξη μακροπρόθεσμων κινδύνων για την εδαφική της ακεραιότητα. Παράλληλα, η ήδη προβληματική της δημόσια διοίκηση απογυμνώθηκε περαιτέρω, με αποτέλεσμα να έχουμε φτάσει στα όρια ενός ευρωπαϊκού «failed state».

Ολα αυτά θα ήταν αντιμετωπίσιμα, αν δεν υπήρχε το πιο επικίνδυνο στοιχείο: μια συλλογική ψυχολογία και νοοτροπία παραίτησης χωρίς αίσθημα ελπίδας και προοπτικής για το αύριο, ακόμα και στους νέους ανθρώπους. Οι περισσότεροι θεωρούν ότι, ακόμα και με κυβερνητική μεταβολή, τίποτε ουσιαστικό δεν πρόκειται να αλλάξει στη ζωή τους και στη θέση της Ελλάδας τα επόμενα αρκετά χρόνια. Την ίδια στιγμή, το πολιτικό προσωπικό, στην πλειοψηφία του, φαίνεται απρόθυμο και αδύναμο να προωθήσει τις αναγκαίες θεσμικές τομές στο κράτος, την οικονομία και την κοινωνία, ενώ κυριαρχούν η αναξιοκρατία και η οικογενειοκρατία.

Μπορούν άραγε η Ελλάδα και η Ευρώπη να τα καταφέρουν; Ισως, με μια τρέλα που βασίζεται σε πειστικό και ελκυστικό όραμα και σχέδιο. Μια τέτοια «τρέλα» ήταν και η 23η Μαρτίου του 1821, όταν μερικές εκατοντάδες χριστιανοί υπήκοοι του Σουλτάνου αποκήρυξαν το ραγιαδισμό τετρακοσίων ετών και, ξεκινώντας από την Καλαμάτα, βγήκαν μπροστά ως απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων και τάραξαν την κοιμωμένη Ευρώπη, απευθύνοντας προς τους αδιάφορους Δυτικούς την «Προειδοποίησιν εις τας ευρωπαϊκάς αυλάς». Ετσι, σε λιγότερο από μια δεκαετία, με θυσίες αλλά και αρκετή τύχη, η Ελλάδα ήταν ξανά ζωντανή και ελεύθερη. Η ιστορία όμως επαναλαμβάνεται θετικά μόνο από πρωταγωνιστές και όχι από κομπάρσους. Το ραντεβού μας με τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του ’21 πλησιάζει. Αν ξυπνήσουμε τώρα, προλαβαίνουμε.

Δημοσιεύτηκε στις 25/3/2019 από την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Online

Continue Reading

«Ουδέν νεότερο από το δυτικό μέτωπο»: η Ευρώπη σε αναμέτρηση με την ιστορία της.

(Πρώτη Δημοσίευση: Εφημερίδα Θάρρος, Δεκέμβριος 2018) 


Το πρωινό της 11ης Νοεμβρίου στην Αψίδα του Θριάμβου στο Παρίσι, μέσα σε κλίμα συγκίνησης, δεκάδες ηγέτες κρατών απέτισαν φόρο τιμής στα εκατομμύρια θυμάτων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από την κήρυξη της εκεχειρίας. Ίδιο κλίμα και στο Λονδίνο, με σύσσωμη την εκεί ηγεσία, αλλά και τον Πρόεδρο της Γερμανίας, να συμμετέχουν στην τελετή μνήμης.
Κι όμως, η σημερινή πολιτική ηγεσία στις δύο νικήτριες χώρες του πολέμου, αλλά και σε όλη την Ευρώπη, δεν δείχνει να έχει διδαχθεί επί της ουσίας από την τραγικότητα των ενδοευρωπαϊκών συγκρούσεων του παρελθόντος. Έτσι, η Βρετανία βυθίζεται σε βαθιά πολιτική κρίση επιχειρώντας να διαχειριστεί το Brexit, την απόφαση αποχώρησής της από την Ευρωπαϊκή Ένωση μετά το οριακό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του 2016. Την ίδια ώρα, οι διακηρύξεις του Προέδρου Μακρόν περί μεταρρύθμισης του ευρωπαϊκού οικοδομήματος και η απόπειρα ανάδειξής του σε ηγέτη της προοδευτικής Ευρώπης «πνίγονται» στα δακρυγόνα των αστυνομικών που επιχειρούν να κατευνάσουν την έκρηξη οργής των Γάλλων που συσπειρώθηκαν στο κίνημα των «κίτρινων γιλέκων».
Μόνη ωφελημένη της κατάστασης; Μα, φυσικά η Γερμανία της Α. Μέρκελ, η οποία, παρά τις αναταράξεις, εξακολουθεί να επιβάλλει πλήρως την ατζέντα και τις απαιτήσεις της σε επίπεδο Ε.Ε. και να κρατά το τιμόνι, οδηγώντας την Ευρώπη από αδιέξοδο σε αδιέξοδο. Έτσι, το 2019 είναι, χωρίς αμφιβολία, καθοριστικό και ίσως αποδειχθεί μοιραίο για την επιβίωση της ενωμένης Ευρώπης. Θα καταφέρει η γηραιά ήπειρος να αναγεννηθεί ξανά από τις στάχτες της;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση σε κρίσιμο σταυροδρόμι
Το 2019 η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με τις ακόλουθες ιστορικές προκλήσεις:

  1. Brexit: βρίσκεται «στον αέρα», με ανοικτά τα ενδεχόμενα μιας άτακτης εξόδου ή ακόμα και μιας παράτασης της παραμονής του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ένωση. Σε κάθε περίπτωση, αναδεικνύεται με δραματικό τρόπο η έλλειψη ηγεσίας και στις δύο πλευρές της Μάγχης. Από ενδεχόμενη αποχώρηση, και τα δύο μέρη θα βγουν χαμένα και με μειωμένη γεωπολιτική επιρροή.
  2. Ευρωεκλογές 2019: Το αποτέλεσμα των επικείμενων Ευρωεκλογών προδιαγράφεται εξόχως αρνητικό για την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Αναμένεται ευρεία ενίσχυση των ευρωσκεπτικιστικών και ακραίων δυνάμεων σε πολλές ιστορικές χώρες της Ένωσης και επιβεβαίωση της ισχύος των αντιευρωπαϊκών κυβερνήσεων στην ανατολική Ευρώπη (Ουγγαρία, Πολωνία). Η ανοχή της ηγεσίας της Ε.Ε. σε καθεστώτα που περιφρονούν τις ευρωπαϊκές αξίες με πρόσχημα τη μεταναστευτική κρίση (η οποία πλήττει κυρίως τα κράτη-μέλη του ευρωπαϊκού νότου) και επιλέγουν μια Ευρώπη αλά καρτ είναι εξοργιστική. Σε κάθε περίπτωση, η γερμανικής έμπνευσης διαχείριση της μεταναστευτικής κρίσης από το 2015 μάλλον κατέληξε ως «βόμβα» στα θεμέλια της Ε.Ε.
  3. Οικονομική και Νομισματική Ένωση: η φιλόδοξη μεταρρύθμιση της Ευρωζώνης ώστε να γίνει μια πιο δίκαιη και αναπτυξιακή περιοχή με συγκλίνουσες οικονομίες παραπέμπεται διαρκώς στις ελληνικές καλένδες. Οι χώρες του ευρωπαϊκού βορρά αρνούνται να συνεισφέρουν στην περαιτέρω χρηματοδότηση δράσεων στα νότια κράτη-μέλη, ενώ ήδη-ελέω Brexit-προωθείται μεγάλη μείωση των κονδυλίων των Ταμείων Συνοχής και Περιφερειακής Ανάπτυξης καθώς και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Το χάσμα ανάμεσα στον πλούσιο και ανταγωνιστικό βορρά και στον ασθμαίνοντα νότο διευρύνεται επικίνδυνα, ενώ οι πολίτες της Ευρωζώνης «πνίγονται» από τα φορολογικά βάρη. Ωφελημένες παραμένουν μόνο οι ισχυρές βιομηχανικές χώρες (Γερμανία, Ολλανδία) και κράτη που λειτουργούν ως φορολογικοί παράδεισοι (Λουξεμβούργο, Ιρλανδία).
    Η «αρπαγή της Ευρώπης» και ο ρόλος της Ελλάδας
    Μέσα σε εκρηκτική ατμόσφαιρα και διαρκώς επιδεινούμενες προκλήσεις, το ερώτημα προβάλλει επιτακτικό: ποιος θα σώσει την Ευρώπη; Όπως φαίνεται, η Δύση αδυνατεί να δώσει λύσεις και να τραβήξει μπροστά, απορροφημένη στην εσωστρέφειά της, ενώ η γερμανική ηγεμονία της τελευταίας δεκαετίας οδηγεί σε έξαρση των αδικιών και της αντιπαραγωγικής εσωστρέφειας. Και η Ελλάδα, ως διαχρονική πηγή έμπνευσης της Ευρώπης των αξιών; Ακροβατεί ανάμεσα στον προεκλογικό λαϊκισμό του εύθραυστου μεταμνημονιακού τοπίου και τις οξυμένες απειλές προκλητικών γειτόνων. Κι όμως, με κατάλληλη ηγεσία, όραμα και σχέδιο η Ελλάδα μπορεί να είναι η θετική έκπληξη του δύσκολου 2019, να αναγεννηθεί και να πρωταγωνιστήσει στην αναγέννηση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Κι αν αυτό φαντάζει mission impossible, ο μύθος της αρπαγής της Ευρώπης μας δείχνει το δρόμο: για να πετύχουμε το στόχο μας χρειάζεται πρώτα να μεταμορφωθούμε.

Continue Reading

Ευρωπαϊκή Ένωση: Δεσποινίς ετών…. 60

(Πρώτη Δημοσίευση: Εφημερίδα Ελευθερία, Μάρτιος 2017)

Στις 25 Μαρτίου 1957, ανήμερα της εθνικής μας εορτής, αλλά χωρίς την Ελλάδα, υπεγράφη στο Palazzo dei Conservatori στον Καπιτωλίνο λόφο της Ρώμης από έξι κεντροευρωπαϊκές χώρες η ομώνυμη Συνθήκη, και το τρένο της ευρωπαϊκής ενοποίησης σφύριξε επίσημα για άγνωστο προορισμό. Ακολούθησαν πολλοί ενδιάμεσοι σταθμοί: Μάαστριχτ (1992), Αμστερνταμ (1997), Νίκαια (2000), Λισαβόνα (2007). Η Ελλάδα ανέβηκε στο τρένο στις αρχές του 1981 και δυστυχώς υπήρξε πάντα «επιβάτης β’ θέσης».

Στις 25 Μαρτίου του 2017, 60 χρόνια μετά, το τρένο επιστρέφει στην αφετηρία του. Τέλος διαδρομής ή απαρχή νέου δρομολογίου;

Χωρίς αμφιβολία, η ευρωπαϊκή ενοποίηση πρόσφερε πολλά: πρωτίστως ειρήνη σε μια πάντοτε χειμαζόμενη από πολέμους Ευρώπη, πολιτική και νομισματική σταθερότητα, αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων και αγαθών, ενίσχυση του κράτους δικαίου και ευημερία στους πολίτες της, τουλάχιστον ως το 2009. Και τότε ήρθε η κρίση και όλα άλλαξαν. Η Ενωση έγινε ο δυνάστης τον χωρών της περιφέρειας, με πρώτο θύμα την Ελλάδα, επιβλήθηκαν μνημόνια σκληρής λιτότητας, υποχώρησε το κράτος δικαίου και το κοινωνικό κεκτημένο, ενισχύθηκαν οι εθνικιστικές τάσεις, επανήλθαν εν μέρει οι συνοριακοί έλεγχοι ελέω προσφυγικού και δρομολογήθηκε η πρώτη αποχώρηση κράτους-μέλους της, του πάντοτε ευρωσκεπτικιστικού Ηνωμένου Βασιλείου. Πολλοί μιλούν για το τέλος της Ευρώπης όπως την ξέραμε και ζητούν μια Ευρώπη «πολλών ταχυτήτων». Αλλοι προβλέπουν επιστροφή στα εθνικά κράτη. Η Ενωμένη Ευρώπη, δυστυχώς κι εμείς οι Ελληνες μαζί της, βιώνει ένα σοκ χωρίς ιστορικό προηγούμενο. Αλήθεια ή ψέματα;

Σχέδιο Ν.Ε.ΣΤ.Ω.Ρ για την Ευρώπη

Ας μιλήσουμε σοβαρά. Η ενοποίηση της Ευρώπης ήταν σίγουρα θετική εξέλιξη, παρά τις αναντίρρητες αδυναμίες της. Η επίλυση των σοβαρών της προβλημάτων δε μπορεί να έρθει με την απομόνωση και την αναβίωση των ανταγωνισμών των εθνικών κρατών. Ας κοιτάξει κανείς άλλωστε τι συμβαίνει σήμερα στη γειτονιά μας εκτός Ε.Ε (Συρία, Βόρεια Αφρική, Τουρκία, Δυτικά Βαλκάνια, Ουκρανία) και θα βγάλει αβίαστα συμπέρασμα. Χρειάζεται όμως άμεσα σχέδιο και όραμα. Μια «επανάσταση» στην ΕΕ, μια Νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ωριμου Ριζοσπαστισμού (Ν.Ε.Σ.Τ.Ω.Ρ / New European Strategy for the Orientation Reforms – N.E.ST.O.R). Η Ευρώπη πρέπει να ξαναβρεί τις αξίες της: δημοκρατία, κράτος δικαίου, αλληλεγγύη, ευημερία. Με ενίσχυση της διαφανούς και δημοκρατικής της λειτουργίας και του αποτελεσματικού ελέγχου των εθνικών κοινοβουλίων στις νομοθετικές πράξεις που θεσπίζονται σε υπερεθνικό επίπεδο. Με σεβασμό και έμπρακτη στήριξη στις ευαισθησίες των κρατών μελών, ιδίως σε θέματα γεωπολιτικής και απειλής κυριαρχίας (επέκταση και εφαρμογή ρήτρας αλληλεγγύης). Με ανοιχτή και απροκατάληπτη εξωτερική πολιτική για την αποτελεσματική πρόληψη συγκρούσεων και κρίσεων και την άμεση διαμόρφωση κοινής άμυνας, έστω και σε συνεργασία με το Ν.Α.Τ.Ο. Με ολοκλήρωση της οικονομικής και νομισματικής Ενωσης και προώθηση συμμετοχής όλων των κρατών-μελών της Ε.Ε. σε αυτή. Αμεση καθιέρωση ευρωομολόγου για δανεισμό με κοινό επιτόκιο, στροφή από την περιοριστική στην επεκτατική δημοσιονομική πολιτική με έμφαση στις δημόσιες επενδύσεις, χαλαρότερη ισοτιμία Ευρώ-Δολαρίου προς όφελος της ανταγωνιστικότητας των κρατών της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Άλλες πραγματικές λύσεις δεν υπάρχουν.

Μια νέα 25η Μαρτίου: ο ρόλος της Ελλάδας

Η φετινή 60χρονη επέτειος της ευρωπαϊκής ενοποίησης βρίσκει την πατρίδα μας σε κρίσιμη φάση. Επτά χρόνια μετά τη βίαιη υιοθέτηση της μνημονιακής «ορθοδοξίας», η κάθοδος συνεχίζεται και τίποτα δε φαίνεται να προσφέρει χειροπιαστή ελπίδα και προοπτική. Ως το 2009 οι Ελληνες βιώναμε μια ψεύτικη ευημερία με… χορηγία Βρυξελλών. Εγιναν και βήματα, χωρίς αμφιβολία. Οι υποδομές μας και οι δυνατότητές μας βελτιώθηκαν σημαντικά. Ακόμα και επί μνημονίων. Το κράτος μας όμως δεν άλλαξε επί της ουσίας. Διαφθορά, αναξιοκρατία, αυθαιρεσία και προπάντων έλλειμμα πατριωτισμού χαρακτηρίζουν ακόμα όλο το οικοδόμημα. Ο παραγωγικός κόσμος της χώρας αποδιαρθρώθηκε και απαξιώθηκε. Είμαστε σε αδιέξοδο. Γι’ αυτό είναι καιρός για τη νέα Επανάσταση.

Η Ελλάδα είναι η ξεχασμένη ψυχή της Ευρώπης. Χωρίς την Ελλάδα και τις αξίες της, η Ευρώπη είναι καταδικασμένη να πεθάνει. Οπως και το 1821, έτσι και σήμερα, η Ελλάδα πρέπει να ξαναβγεί μπροστά. Να αλλάξει τον εαυτό της για να αλλάξει και την Ευρώπη.

Στις 23 Μαρτίου του 1821, οι επαναστάτες απηύθυναν από την απελευθερωμένη Καλαμάτα την «Προειδοποίησιν εις τας ευρωπαϊκάς αυλάς». Και η ιστορία πρέπει να ξαναγίνει σήμερα δύναμη και οδηγός της Ελλάδας. Ας είναι λοιπόν η φετινή επέτειος της 25ης Μαρτίου ο «Ευαγγελισμός» της εθνικής και ευρωπαϊκής μας αναγέννησης.

Continue Reading