Από το Λάιμπαχ στη Μαριούπολη: το δίκαιο του ισχυρού και η θυσία των λαών από την Επανάσταση του 1821 έως τις μέρες μας

 Πρώτη δημοσίευση Εφημερίδα «Ελευθερία», Μάρτιος 2022

«…δίκαια μὲν ἐν τῷ ἀνθρωπείῳ λόγῳ ἀπὸ τῆς ἴσης ἀνάγκης κρίνεται, δυνατὰ δὲ οἱ προύχοντες πράσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν.»

                                                                                                                                            Θουκυδίδης, Ἱστορίαι (5.89.1)

Το Μάρτιο του 1821 στην πόλη Λάιμπαχ (τη σημερινή Λουμπλιάνα)  της τότε Αυστρίας, μια είδηση έρχεται να συνταράξει τους υψηλούς προσκεκλημένους στο Συνέδριο της Ιεράς Συμμαχίας: ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, υπασπιστής του συνιδρυτή της Συμμαχίας Τσάρου Αλεξάνδρου Α’, εισέβαλε από τη ρωσοκρατούμενη Ουκρανία στη Μολδοβλαχία και κήρυξε επανάσταση κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Το Συνέδριο του Λάιμπαχ: απεταξάμην την Ελλάδα;  

Η ρωσική αντιπροσωπεία είχε φτάσει στην πόλη από τον Ιανουάριο και ο Τσάρος συνοδευόταν από τον Υπουργό του επί των Εξωτερικών, τον ελληνικής καταγωγής Κόμη Ιωάννη Καποδίστρια. Όμως, η έκτακτη είδηση της επανάστασης των ραγιάδων κατά του Σουλτάνου θα ανησυχήσει έντονα τις αντιπροσωπείες των Μεγάλων Δυνάμεων στο Συνέδριο, καθώς θεωρούσαν ότι οι επαναστάσεις που ήδη εκδηλώνονταν σε όλη την Ευρώπη ήταν αλληλένδετες. Πιο πολύ βεβαίως ανησυχούσε ο πανίσχυρος Αυστριακός Καγκελάριος Κλέμενς Μέττερνιχ, πολιτικός αντίπαλος του Καποδίστρια και κυρίαρχη φιγούρα στην υπερσυντηρητική Ευρώπη που διαμορφώθηκε από το 1814, μετά την ήττα της Γαλλίας και του Μεγάλου Ναπολέοντα. Ήταν άραγε ο Τσάρος υποκινητής της Ελληνικής Επανάστασης; Θα διασάλευε η Ρωσία την καθεστηκυία τάξη των ισχυρών στην Ευρώπη για ένα «μάτσο αγράμματων κατσαπλιάδων που δεν υφίσταντο καν ως Έθνος και δεν μπορούσαν να συγκροτήσουν κράτος»;

Οι ανησυχίες του Μέττερνιχ δεν θα επαληθευτούν, καθώς αμέσως, ο  Ρώσος Αυτοκράτορας θα δηλώσει προς το Σουλτάνο Μαχμούτ ότι δεν έχει καμία σχέση με την επανάσταση αυτή.  Δίνει μάλιστα εντολή στον Καποδίστρια να αποδοκιμάσει έντονα τον «απερίσκεπτο» ομοεθνή του Υψηλάντη και να τον ενημερώσει ότι η Μεγάλη Ρωσία αποκηρύσσει τον ξεσηκωμό των Ελλήνων. Με αφορμή λοιπόν την Ελληνική Επανάσταση, ο Καποδίστριας θα χάσει στο Λάιμπαχ τη μάχη με τον άλλοτε πολιτικό του προστάτη, ενώ για τους Έλληνες, το σκοπίμως διαδεδομένο αφήγημα μιας  Μεγάλης Δύναμης, του ξανθού γένους που δήθεν βρισκόταν πίσω από τον επικείμενο ξεσηκωμό τους κατά των Τούρκων, θα αποδειχθεί όνειρο απατηλό.

Η επικράτηση της Ελληνικής Επανάστασης και η διάλυση της Ιεράς Συμμαχίας 

Όμως, στο Μοριά η κατάσταση βράζει και σύντομα η φλόγα της Επανάστασης «φουντώνει» σε όλο τον ελλαδικό χώρο, την Κρήτη και την Κύπρο. Έτσι, παρά τα σκαμπανεβάσματα και τα σκληρά σουλτανικά αντίποινα, ο ελληνικός αγώνας εδραιώθηκε γρήγορα στο πεδίο της μάχης, ενώ οι Έλληνες ψήφισαν φιλελεύθερο και δημοκρατικό Σύνταγμα και ανακήρυξαν το πρώτο ανεξάρτητο και ομοιογενές έθνος-κράτος στην ευρωπαϊκή ιστορία. Ακόμα και ο ανώτερος κλήρος και οι κοτζαμπάσηδες συντάχθηκαν στη μάχη, παρά τα προνόμια που τους έδινε η τυραννική σουλτανική διοίκηση.

Αντίθετα, η «κραταιά» Ιερά Συμμαχία διαλύθηκε τον επόμενο χρόνο.  Με την ανάδειξη του George Canning ως Υπουργού Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας και το κύμα φιλελληνισμού να φουντώνει σε όλη την πολιτισμένη Ευρώπη, ο διάδοχος του Αλεξάνδρου στο ρωσικό θρόνο Νικόλαος Α’ έβαλε ταφόπλακα στις παλιές συμμαχίες της Ρωσίας, συντάχθηκε με την αυτονομία των Ελλήνων και έστειλε το ρωσικό στόλο στο Ναυαρίνο το 1827, συμβάλλοντας στην καταστροφή και στην αποχώρηση του Ιμπραήμ από την Πελοπόννησο αλλά και στη μετέπειτα αναγνώριση μιας ανεξάρτητης Ελλάδας, με προσωρινό Κυβερνήτη τον άλλοτε αποπεμφθέντα Υπουργό Εξωτερικών της Ρωσίας Ιωάννη Καποδίστρια. Έτσι, λίγα χρόνια μετά  το παγερό Λάιμπαχ, οι διεθνείς συσχετισμοί άλλαξαν και οι θυσίες των επαναστατημένων Ελλήνων δικαιώθηκαν.

Ο κυνισμός των διεθνών σχέσεων και το δίδαγμα της Ελληνικής Επανάστασης 

Επιβεβαιώνοντας πλήρως όσους πιστεύουν στο απαράλλακτο της  ανθρώπινης φύσης ανά τους αιώνες, το 2022 μπήκε με μια σκληρή πολεμική αναμέτρηση στην καρδιά της Ευρώπης. Η ρωσική εισβολή στην αντικειμενικά πιο αδύναμη Ουκρανία, απόρροια των όσων συνέβησαν στη χώρα από το 2014, έχει ήδη προκαλέσει χιλιάδες θύματα εμπολέμων και αμάχων, καταστροφές σε ζωτικές υποδομές και εκατομμύρια προσφύγων. Το ψυχροπολεμικό κλίμα μεταξύ Δύσης και Ρωσίας αναζωπυρώθηκε σε πρωτοφανή επίπεδα και κάποιοι μιλούν ακόμα και για Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο.  Στη σκακιέρα των ισχυρών, οι τραγικές εικόνες των κατοίκων της πολιορκούμενης Μαριούπολης, κοιτίδας του ελληνισμού στην Ουκρανία, μοιάζουν αμελητέες μπροστά στα γεωπολιτικά συμφέροντα και στα δισεκατομμύρια των  όπλων και  των αγωγών φυσικού αερίου. Ο ΟΗΕ βρίσκεται εδώ και δεκαετίες σε πλήρη παράλυση και η Ευρωπαϊκή Ένωση περιορίζεται σε μη σοβαρές κυρώσεις, καθώς η καταστροφική δεκαπενταετία της Μέρκελ καταδίκασε την Ευρώπη και τη Γερμανία σε μεγαλύτερη ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία. ΗΠΑ και Ρωσία ενισχύουν τη γεωπολιτική τους  επιρροή, ενώ το αίμα αθώων ρέει ποτάμι και οι δυτικές κοινωνίες στενάζουν από τη συνεχώς  επιδεινούμενη ακρίβεια που τείνει να καταστεί ανεξέλεγκτη.

Κι όμως, μέσα σε αυτό το εφιαλτικό κλίμα, υπάρχει μια μικρή ελπίδα: η Ουκρανία και ο λαός της να αντέξουν. Γιατί υπερασπίζονται την πατρίδα τους. Όπως και οι επαναστατημένοι Έλληνες, που άντεξαν την πτώση του Μεσολογγίου και τις καταστροφές του Ιμπραήμ έως τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου. Και ύστερα ήρθε η ελευθερία των αδυνάτων, κόντρα στους ισχυρούς, έστω και με βαρύ τίμημα. Όσο λοιπόν η αδύναμη Ουκρανία αντέχει, η ισχυρή Ρωσία θα πιεστεί και θα απομονωθεί. Και κανείς δεν μπορεί να επιβιώσει μόνος του στο σύγχρονο κόσμο. Στον πόλεμο όμως όλοι είμαστε μόνοι. Και αυτό πρέπει να το καταλάβουμε  πρωτίστως οι Έλληνες σήμερα, με ενεργή την τουρκική απειλή. Γι’ αυτό πρέπει να παλέψουμε και να αντέξουμε, όπως οι πρόγονοί μας. Ας διδαχθούμε λοιπόν από τον ένδοξο αγώνα του ’21, στέλνοντας ξανά φωτεινό μήνυμα σε ένα σκοτεινό κόσμο. Θέλει αρετή και τόλμη η Ελευθερία.

Continue Reading

Το σύνδρομο του Ελσίνκι : η «παγίδα της Χάγης» και η νέα ελληνική εξωτερική πολιτική.

(Πρώτη δημοσίευση Περιοδικό «Άμυνα και Διπλωματία» και Εφημερίδα Δημοκρατία, Ιανουάριος 2022)

«…καὶ τὰ τείχη κατέσκαπτον ὑπ᾽ αὐλητρίδων πολλῇ προθυμίᾳ, νομίζοντες ἐκείνην τὴν ἡμέραν τῇ Ἑλλάδι ἄρχειν τῆς ἐλευθερίας.»

                                                                                  Ξενοφών, Ἑλληνικά (2.2.23)

Το Δεκέμβριο του 1999, η Σύνοδος Κορυφής των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που συνήλθε στο Ελσίνκι της Φινλανδίας, έλαβε μια ιστορική απόφαση: για πρώτη φορά, η Τουρκία, μια χώρα με την πλειοψηφία της έκτασης και του πληθυσμού της στην Ασία, αναγνωριζόταν ως «ευρωπαϊκή» και καθίστατο υποψήφια  προς ένταξη στην Ένωση. 

Σύμφωνα δε με τα συμπεράσματα της Συνόδου:

«Τα υποψήφια κράτη συμμετέχουν στη διαδικασία προσχώρησης επί ίσοις όροις. Πρέπει να συμμερίζονται τις αξίες και τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως ορίζονται στις Συνθήκες. Εν προκειμένω, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει την αρχή της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών σύμφωνα με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και παροτρύνει τα υποψήφια κράτη να καταβάλουν κάθε προσπάθεια για την επίλυση κάθε εκκρεμούς συνοριακής διαφοράς και άλλων συναφών θεμάτων. Άλλως, θα πρέπει να φέρουν τη διαφορά ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος. Το αργότερο στα τέλη του 2004, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα επανεξετάσει την κατάσταση ως προς κάθε εκκρεμή διαφορά, ιδίως όσον αφορά τις επιπτώσεις στην ενταξιακή διαδικασία προκειμένου να προαγάγει την επίλυσή τους μέσω του Διεθνούς Δικαστηρίου.»

Η «ευρωπαϊκή» Τουρκία: μια αμφιλεγόμενη στρατηγική 

Η αμφιλεγόμενη αυτή απόφαση πανηγυρίστηκε από την τότε ελληνική κυβέρνηση ως νίκη της ελληνικής διπλωματίας, διότι επέτρεψε να προχωρήσει ακώλυτα η διαδικασία ένταξης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ένωση χωρίς προηγούμενη επίλυση του πολιτικού προβλήματος και άνοιγε το δρόμο για σταθερά θετικές σχέσεις με την Τουρκία. 

Όμως, το τίμημα ήταν δίχως άλλο βαρύ: η Ελλάδα ήρε τις επιφυλάξεις της ως προς την ενταξιακή πορεία της γείτονος χωρίς επαρκείς εξασφαλίσεις, χωρίς καν την απόσυρση του τουρκικού casus belli σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο. Και τούτο παρά το γεγονός ότι είχε προηγηθεί η σοβαρή κρίση των Ιμίων το 1996, οπότε και εφαρμόστηκε-με αμερικανική παρέμβαση-η θεωρία των «γκρίζων ζωνών» στο Αιγαίο προς μεγάλη ικανοποίηση της Τουρκίας. 

Ταυτόχρονα, η χώρα μας αποδέχθηκε ότι, πέραν της παγίως αναγνωρισμένης ελληνοτουρκικής διαφοράς για την υφαλοκρηπίδα των νησιών του ανατολικού Αιγαίου, υπήρχαν στο τραπέζι και θα υποβάλλονταν μελλοντικά στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης προς επίλυση και άλλα «συναφή θέματα». Τούτο μάλιστα σε συνέχεια της Κοινής Δήλωσης Σημίτη-Ντεμιρέλ στη Σύνοδο Κορυφής του Ν.Α.Τ.Ο. στη Μαδρίτη, τον Ιούλιο του 1997, περί σεβασμού «στα νόμιμα, ζωτικά συμφέροντα και ενδιαφέροντα της κάθε χώρας (σ.σ: άρα και της Τουρκίας) στο Αιγαίο, τα οποία έχουν μεγάλη σημασία για την ασφάλεια και την εθνική κυριαρχία της.»

Παρά το γεγονός ότι η απαράδεκτη αυτή  αναφορά περί «συναφών θεμάτων» πέραν της υφαλοκρηπίδας απαλείφθηκε, ευτυχώς, με μεταγενέστερη απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου το Δεκέμβριο του 2004, η απόφαση του Ελσίνκι αντικατόπτριζε απόλυτα μια συγκεκριμένη ευρωπαϊκή αλλά και ελληνική στρατηγική επιλογή: αυτή της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας, υπολαμβάνοντας ότι μια χώρα με τα χαρακτηριστικά της γείτονος μπορεί, έστω και μετά από αρκετά χρόνια, να καταστεί πλήρες μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας. Και μάλιστα, κατά την ίδια λογική, έτσι θα επιλύονταν σταδιακά και όλες οι σοβαρές ελληνοτουρκικές διαφορές, ακόμα και το Κυπριακό. 

Δυστυχώς, για μια ακόμα φορά, η ελληνική πολιτική έπεσε στην παγίδα της Τουρκίας, όπως το 1959-1960 με τις Συνθήκες Ζυρίχης-Λονδίνου για την Κύπρο, επιχειρώντας με ζεϊμπέκικα και κουμπαριές να οικοδομήσει την ελληνοτουρκική φιλία. Το δε κλίμα στην Ευρώπη των  κυβερνήσεων του «Τρίτου Δρόμου» ήταν ανάλογα θετικό για την Τουρκία, καθώς κανείς (;) δεν είχε προβλέψει τα επερχόμενα συγκλονιστικά γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στη Νέα Υόρκη. 

Η διάψευση του ευρωπαϊκού μονοδρόμου της Τουρκίας 

Έκτοτε όμως, πολύ νερό κύλησε στο αυλάκι των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ηςΣεπτεμβρίου στις Η.Π.Α επανέφεραν με δραματικό τρόπο στο προσκήνιο τη θεωρία της «Σύγκρουσης των Πολιτισμών», με κύριο χαρακτηριστικό τη διάσταση του Ισλάμ με το Χριστιανισμό. Στην Τουρκία,  ο «κεντροαριστερός» εισβολέας της Κύπρου Ετσεβίτ αντικαταστάθηκε το 2002 (κατά τραγική ειρωνεία εν μέσω μιας οξείας οικονομικής κρίσης που αντιμετώπισε η χώρα)  από τον ανερχόμενο «μετριοπαθή ισλαμιστή και μεταρρυθμιστή» Ταγίπ Ερντογάν, η Κύπρος κατέστη το 2004 μέλος της Ένωσης, έχοντας προηγουμένως απορρίψει (ευτυχώς, όπως αποδείχθηκε) το υπέρμετρα φιλοτουρκικό Σχέδιο Ανάν, ενώ οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας ξεκίνησαν μεν το φθινόπωρο του 2005, στη συνέχεια όμως επιβραδύνθηκαν σημαντικά και τελικά ανεστάλησαν επ’ αόριστον.  Στην Ελλάδα, η κυβερνητική αλλαγή του 2004 επέφερε μερική αναθεώρηση της στρατηγικής του Ελσίνκι με στήριξη της επιλογής της Κύπρου να απορρίψει το Σχέδιο Ανάν και μετάθεση της όποιας παραπομπής ελληνοτουρκικών διαφορών στη Χάγη στο απώτερο μέλλον. Άλλωστε, το φιλοτουρκικό κλίμα στην Ευρώπη είχε πια αναστραφεί. 

Ταυτόχρονα, ο  Ερντογάν άρχισε να δείχνει σταδιακά το πραγματικό του πρόσωπο, επιβάλλοντας μια κεκαλυμμένη δικτατορία στο εσωτερικό της χώρας του και θέτοντας σε πλήρη ανάπτυξη τις νεοοθωμανικές του φαντασιώσεις στη Μέση Ανατολή, στα Βαλκάνια και βέβαια στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, κατ’ εφαρμογή της περιβόητης θεωρίας του «στρατηγικού βάθους» του Αχμέτ Νταβούτογλου. 

Η επιστροφή του νεοοθωμανισμού: από το «Mavi Marmara» στην Αγία Σοφία

 Στις 31 Μαΐου του 2010 οι ισραηλινές δυνάμεις επιτέθηκαν, μετά από προειδοποιήσεις, σε νηοπομπή του διεθνούς κινήματος Free Gaza όπου προεξήρχε το τουρκικό πλοίο Mavi Marmara και στις συμπλοκές που ακολούθησαν εννέα άτομα σκοτώθηκαν. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την απροκάλυπτη στήριξη του Ερντογάν στην παλαιστινιακή ισλαμική  Χαμάς, οδήγησε σε δραματική επιδείνωση τις παραδοσιακά καλές τουρκο-ισραηλινές σχέσεις. Ήταν όμως και η κατάλληλη στιγμή για τον Τούρκο ηγέτη να ξεδιπλώσει πλήρως την νεοοθωμανική, ισλαμική του ατζέντα. Έτσι η Τουρκία έκτοτε:  

-εισέβαλε και κατέχει παράνομα, αλλά με ρωσική και αμερικανική ανοχή, τμήμα του συριακού εδάφους, ενώ πραγματοποιεί διαρκώς στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά των Κούρδων στο Ιράκ και τη Συρία.

-επέκτεινε τη γεωπολιτική επιρροή της σε χώρες των Βαλκανίων με όχημα τη χρηματοδότηση ισλαμικών ιδρυμάτων και τουρκικών κοινοτήτων (Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη)

– στα καθ’ ημάς, υιοθέτησε το περιβόητο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» υλοποιώντας με πανάκριβα μέσα παράνομες γεωτρήσεις στην κυπριακή Α.Ο.Ζ, ενώ συνήψε παράνομη διεθνή συμφωνία οριοθέτησης Α.Ο.Ζ με την τότε αναγνωρισμένη (και από την Ελλάδα!) κυβέρνηση της Λιβύης, όπου απέκτησε διαρκή και έντονη στρατιωτική παρουσία, όπως και στη Σομαλία και στο Κατάρ. 

-ιδίως μετά το 2016 ενέτεινε τις παραβιάσεις της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο σε αέρα και θάλασσα, ενώ επιχειρεί ενεργότερα να εργαλειοποιήσει τμήμα της μουσουλμανικής μειονότητας στη Δυτική Θράκη, προωθώντας στοχευμένες χρηματοδοτήσεις με την ανοχή της Ελλάδας. 

-εργαλειοποίησε  συστηματικά τους μετανάστες και πρόσφυγες που επιχειρούσαν να εισέλθουν αρχικώς στα ελληνικά νησιά και το Φεβρουάριο-Μάρτιο του 2020  στον Έβρο, επιχειρώντας να προκαλέσει τεχνητές κρίσεις και εκβιάζοντας την Ευρώπη για καταβολή χρημάτων. 

-μετέτρεψε ξανά σε τζαμιά εμβληματικές χριστιανικές εκκλησίες που είχαν καταστεί μουσεία από τις κεμαλικές κυβερνήσεις, με κορυφαία την Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη το 2020. 

Η πραγματικότητα λοιπόν είναι μία: η συμπεριφορά της Τουρκίας προς την Ελλάδα επί της ουσίας δεν άλλαξε. Αντίθετα, η γείτων επαύξησε βαθμιαία και προβάλλει πλέον απροκάλυπτα τις διεκδικήσεις της εις βάρος Ελλάδας και Κύπρου, διαψεύδοντας οικτρά όσους αφελώς πίστευαν στον ευρωπαϊκό της προσανατολισμό. 

Τρανή απόδειξη των ανωτέρω συνιστά το κείμενο της πρόσφατης από 19.11.2021 επιστολής του Τούρκου Μονίμου Αντιπροσώπου στον ΟΗΕ προς το Γενικό Γραμματέα του Οργανισμού, όπου αναφέρονται επί λέξει τα εξής: 

«Τα θέματα αυτά αποτελούν ένα ολοκληρωμένο πακέτο, το οποίο περιλαμβάνει επίσης την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, το εύρος των χωρικών υδάτων και του εθνικού εναέριου χώρου, την κυριαρχία νησιών, νησίδων και βράχων που δεν παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα μέσω έγκυρων διεθνών πράξεων, την παραβίαση του αποστρατικοποιημένου καθεστώτος των νησιών Ανατολικού Αιγαίου από την Ελλάδα και το θέμα των περιοχών εξυπηρέτησης (FIR, SAR και NAVTEX). Παρά το γεγονός αυτό, η Ελλάδα προσπαθεί να απεικονίσει την κατάσταση σαν να υπάρχει μόνο ένα πρόβλημα μεταξύ των δύο κρατών, δηλαδή η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Χωρίς σωστή διάγνωση των διαφορών και γνήσια βούληση για την επίλυσή τους, θα κινδυνεύαμε μόνο να υπονομεύσουμε τους μηχανισμούς διαλόγου που έχουν ήδη δημιουργηθεί για την επίλυση αυτών των εκκρεμών ζητημάτων.»

Το σκληρό «μάθημα» του Ελσίνκι και η νέα, ελληνική εξωτερική πολιτική. 

Συμπέρασμα: από τα Σεπτεμβριανά του 1955 έως την εισβολή του 1974 στην Κύπρο και από τα Ίμια το 1996 έως την «Γαλάζια Πατρίδα» και τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί το 2020, η Τουρκία επιδιώκει διαχρονικά και αταλάντευτα ως ανατολίτης Σουλτάνος τη γεωπολιτική της επέκταση εις βάρος Ελλάδας και Κύπρου. 

Γι’ αυτό, η  ελληνική εξωτερική πολιτική πρέπει  να απαγκιστρωθεί οριστικά από τη λεγόμενη «Στρατηγική του Ελσίνκι» καθώς και από την όποια συζήτηση για παραπομπή ελληνοτουρκικών διαφορών στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, τη δικαιοδοσία του οποίου, εξάλλου, δεν έχει αποδεχθεί η Τουρκία ενώ ούτε έχει υπογράψει ούτε και προτίθεται να υπογράψει  τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, ως αυτονόητη νομική βάση επίλυσης των σχετικών διαφορών. 

Αντίθετα, σε συνέχεια των επιμέρους θετικών πρωτοβουλιών που έχουν ληφθεί από το 2020, η Ελλάδα πρέπει να ακολουθήσει συστηματικά και να  διευρύνει μια ενεργητική και έξυπνη εξωτερική πολιτική, ενισχύοντας τις πολυμερείς και διμερείς της συμμαχίες, αλλά και υιοθετώντας, ταυτόχρονα, μια συνεκτική και διαχρονική στρατηγική διεκδικήσεων των εθνικών μας συμφερόντων προς την Τουρκία με κύριους άξονες:

-την υιοθέτηση νέου Εθνικού Στρατηγικού Δόγματος που υπερβαίνει το ξεπερασμένο και αναποτελεσματικό πλέον «Δεν διεκδικούμε τίποτε, δεν παραχωρούμε τίποτε». Η Ελλάδα πρέπει να διεκδικήσει ό,τι της ανήκει βάσει του διεθνούς δικαίου καθώς και να αντιμετωπίζει αυστηρότερα, προληπτικά και πολυεπίπεδα κάθε απόπειρα παραβίασης της εθνικής μας κυριαρχίας. 

-την αυστηροποίηση της μεταναστευτικής μας πολιτικής, επιδιώκοντας τη σύναψη απευθείας συμφωνιών της ΕΕ με τις χώρες προέλευσης των μεταναστών για την επιστροφή τους, εφόσον δεν δικαιούνται άσυλο κατά τους διεθνείς και ευρωπαϊκούς κανόνες καθώς και την  καθολική αποτροπή των νέων παράνομων αφίξεων σε Έβρο και νησιά (τείχος και ολοκλήρωση τάφρου στον Έβρο, εντονότερη παρουσία και προηγμένη επιτήρηση της μεθορίου και ενίσχυση μέσων φύλαξης, ιδίως στο ανατολικό Αιγαίο). 

– την άμεση ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων οριοθέτησης της ελληνικής Α.Ο.Ζ με όλες τις γειτονικές χώρες και ανακήρυξή της, έστω και μονομερώς κατά περίπτωση, με βάση το διεθνές δίκαιο της θάλασσας. 

-τη διπλωματική και τεχνική προετοιμασία για την καθολική (πλην ανατολικού Αιγαίου) επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια κατά το διεθνές δίκαιο. 

-την πλήρη ενεργοποίηση του Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος Ελλάδας-Κύπρου και ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας στο νησί και ειδικά στην κυπριακή Α.Ο.Ζ. 

-τη διαρκή  ενίσχυση της αμυντικής θωράκισης της χώρας, ειδικά του Πολεμικού Ναυτικού με φρεγάτες και συναφή μέσα αποτρεπτικής ισχύος, όπως έχει ήδη γίνει πρόσφατα με τη Γαλλία.  

-την ενεργότερη παρέμβαση της χώρας στη Λιβύη με επιδίωξη άμεσης αποχώρησης όλων των τουρκικών στρατευμάτων από το λιβυκό έδαφος, στο πλαίσιο διεθνούς λύσης με ελληνική συμμετοχή, όπως έχει ήδη ξεκινήσει με θετικά αποτελέσματα.

-την πιο αποτελεσματική προστασία της ελληνικής μειονότητας σε Κωνσταντινούπολη, Ίμβρο και Τένεδο καθώς και του θεσμού  του Οικουμενικού Πατριαρχείου, 

– τη διεθνοποίηση του ζητήματος για την ανάγκη προστασίας όλων  θρησκευτικών και αρχαιολογικών μνημείων ελληνικού ενδιαφέροντος στο τουρκικό έδαφος, με κορυφαία την Αγία Σοφία 

-την  ενίσχυση την ενεργειακής αυτονομίας της χώρας μας με προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κατασκευή του τερματικού σταθμού υγροποιημένου φυσικού αερίου (FSRU) στην Αλεξανδρούπολη και επιτάχυνση της εξόρυξης των υδρογονανθράκων στην ελληνική και την κυπριακή Α.Ο.Ζ 

– την παράλληλη αυστηροποίηση της ελληνικής στάσης ειδικά προς την Αλβανία, που προκαλεί διαρκώς αποδεχόμενη ενίσχυση στρατιωτικής και ναυτικής παρουσίας της Τουρκίας στο έδαφός της και παραβιάζοντας τα δικαιώματα της ελληνικής εθνικής μειονότητας στη Βόρειο Ήπειρο. Ελλάδα και Κύπρος πρέπει να θέσουν, επιτέλους, πιο συγκεκριμένα προαπαιτούμενα για την πρόοδο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της χώρας αυτής με την Ε.Ε. 

Για να εξασφαλισθεί όμως η επιτυχία και η αδιάλειπτη εφαρμογή της ανωτέρω στρατηγικής επιβάλλεται αυτή να πλαισιωθεί και από ένα πιο ισχυρό Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας (με συγχώνευση του ΚΥΣΕΑ και του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής),  ένα πιο οργανωμένο εθνικό think tank για την εξωτερική πολιτική και την άμυνα (με ανεξάρτητη,  υπερκομματική διοίκηση και σύνθεση) και μια πιο αποτελεσματική Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών. 

Σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο, η Ελλάδα, 200 χρόνια μετά την Επανάσταση του 1821, οφείλει πλέον να μετεξελιχθεί σε έξυπνο παίκτη των διεθνών σχέσεων για να επιβιώσει και να κερδίσει. Όμως, αυτό προϋποθέτει αυτονόητα την απαλλαγή μας από πάσης φύσεως αποτυχημένα δόγματα και σύνδρομα. Τα δύσκολα είναι μάλλον μπροστά μας. Και όπως έγραψε ο διαχρονικός Θουκυδίδης, «οι καιροί ού μενετοί».  

Continue Reading

40 χρόνια Ελλάδα στην Ενωμένη Ευρώπη: κολύμπι στα βαθιά σε αναζήτηση πυξίδας

(Πρώτη Δημοσίευση, Εφημερίδα «Ελευθερία», Μάιος 2021)

«-Η Ελλάς, θέλετε από παράδοση, θέλετε από συμφέροντα, ανήκει στο δυτικό κόσμο. Όταν λοιπόν το επαναλαμβάνετε, το ανήκομεν εις την Δύσιν. Και βέβαια ανήκομεν εις την Δύσιν!…

-Προτιμούμε να ανήκομεν εις τους Έλληνας».

Διάλογος Καραμανλή-Παπανδρέου, Βουλή των Ελλήνων, 12/6/1976

Το 2021, πέραν των 200 ετών από την Επανάσταση του 1821, η Ελλάδα «γιορτάζει» και μια ακόμη, σημαντική, επέτειο: αυτή των 40 ετών από την προσχώρηση της χώρας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες (τη σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση) το 1981. Με τη Συνθήκη που υπεγράφη από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή στο γνωστό μας περιστύλιο του Ζαππείου Μεγάρου στις 28 Μαΐου 1979, επισφραγίστηκε, παρά την αντίθετη άποψη σχεδόν σύσσωμης της τότε αντιπολίτευσης (ειδικά του ΠΑΣΟΚ) και μεγάλης μερίδας της κοινής γνώμης, η στρατηγική του «ανήκομεν εις την Δύσιν», την οποία εύγλωττα περιέγραψε και υλοποίησε  ο Μακεδόνας πολιτικός. 40 χρόνια μετά, η πορεία της Ελλάδας μοιάζει όλο και πιο εξαρτημένη από την ταραχώδη πορεία του ευρωπαϊκού εγχειρήματος  και η επιρροή της χώρας στη λήψη των αποφάσεων του «Διευθυντηρίου» των Βρυξελλών έχει συρρικνωθεί σημαντικά. Τι πετύχαμε; Τι πήγε στραβά; Και κυρίως, ποια πρέπει να είναι η θέση μας στη νέα Ευρώπη από εδώ και το εξής;

Τα «πακέτα» της επίπλαστης ευημερίας

Το 1981 ο κόσμος ήταν ακόμα χωρισμένος σε δύο γεωπολιτικά στρατόπεδα και η Ελλάδα ζούσε τα πρώτα, δύσκολα  χρόνια της Μεταπολίτευσης πληγωμένη από τις συνέπειες της κυπριακής τραγωδίας. Μόλις την περασμένη χρονιά, είχε επιστρέψει στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, απ’ όπου είχε αποχωρήσει το 1974, ως ένδειξη διαμαρτυρίας για την αμερικανική στάση στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Η οικονομία της ήταν εύθραυστη καθώς  ζούσε τις οδυνηρές συνέπειες της πρώτης πετρελαϊκής κρίσης, ενώ πολλοί αμφισβητούσαν το ευρωπαϊκό της μέλλον  λόγω της αναμενόμενης κυβερνητικής αλλαγής και της επίσημης θέσης του Ανδρέα Παπανδρέου για δημοψήφισμα σχετικά με την παραμονή της χώρας στην Κοινότητα.

Κι όμως, τίποτα δεν αλλάζει το νομοτελειακό χαρακτήρα της ένταξης. Ο Ανδρέας πραγματοποιεί  μεγαλοπρεπή κυβίστηση, ξεχνώντας τις προεκλογικές παρόλες, και επικεντρώνεται, ορθώς, στην εξασφάλιση πόρων για την υστερούσα σε σχέση με τους εταίρους της ελληνική οικονομία. Η χώρα όμως αποδεικνύεται ανέτοιμη να διαχειριστεί επωφελώς τους πόρους των περίφημων «Πακέτων Ντελόρ» που καταλήγουν κυρίως σε τσέπες ημετέρων και λίγα έργα βιτρίνας, ενώ οι ελληνικές επιχειρήσεις μένουν πίσω σε ανταγωνιστικότητα και παραγωγικότητα, για να «σαρωθούν» λίγα χρόνια αργότερα. Το δημόσιο χρέος και  ο όγκος του δημοσίου τομέα αυξάνονται  σημαντικά.  Έτσι τελείωσε η πρώτη δεκαετία της ευρωπαϊκής Ελλάδας.

Μάαστριχτ-Λισαβώνα: μια διαδρομή εύθραυστης αισιοδοξίας

Στις αρχές της δεκαετίας του 90, επέρχονται  κοσμογονικές αλλαγές: η Σοβιετική Ένωση και το «σιδηρούν παραπέτασμα» καταρρέουν , η Γιουγκοσλαβία διαλυόταν με ταχύτατο ρυθμό, η Γερμανία επανενώνεται και ισχυροποιείται, ενώ στην Ελλάδα κυριαρχούν το σκάνδαλο Κοσκωτά και η διαμάχη για το όνομα της Μακεδονίας. Η νεοεκλεγείσα κεντροδεξιά κυβέρνηση Μητσοτάκη υπογράφει, με συναίνεση ΠΑΣΟΚ και Συνασπισμού,  τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, που ιδρύει την Ευρωπαϊκή Ένωση εισάγει το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα. Υποστηρίζεται διακομματικά η πολιτική της λιτότητας με στόχο τη σταδιακή  σύγκλιση με το μέσο όρο της Ευρώπης. Όμως και πάλι τα νέα ευρωπαϊκά πακέτα αξιοποιούνται πλημμελώς, οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις δεν ανακάμπτουν, η κρίση των Ιμίων οδηγεί σε εκτόξευση τις αμυντικές δαπάνες, ενώ η χώρα αναλαμβάνει τη δαπανηρή διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004.

Η Ελλάδα μπαίνει στην Ευρωζώνη την 1η Ιανουαρίου του 2002, με κυβέρνηση Σημίτη. Η διάδοχός της, κυβέρνηση Καραμανλή, εκλέγεται το Μάρτιο του 2004, πασχίζοντας να ολοκληρώσει τα σημαντικά αλλά υπερτιμολογημένα ολυμπιακά έργα. Η χώρα ζει στο ρυθμό των επιτυχιών στο ποδόσφαιρο, στο μπάσκετ, στη Eurovision, ενώ η Κύπρος προσχωρεί στην Ε.Ε. έχοντας απορρίψει το Σχέδιο Ανάν για την επανένωσή της. Όμως, τα δύσκολα είναι μπροστά. Την αποτυχία του Σχεδίου για «Ευρωπαϊκό Σύνταγμα», ακολουθεί η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 που κλονίζει την Ευρώπη. Το δίδυμο Μέρκελ-Σόιμπλε επεμβαίνει δυναμικά. Είναι η ευκαιρία της Γερμανίας να ηγεμονεύσει την Ευρώπη με το «μαστίγιο» της δημοσιονομικής εξυγίανσης.

Η «γερμανοποίηση» και τα ελληνικά αδιέξοδα

Το κλίμα αισιοδοξίας τελειώνει απότομα στην Ευρώπη και αναζητούνται ένοχοι. Με αποδιαρθρωμένη παραγωγική βάση, διογκωμένο δημόσιο τομέα και υψηλότατο δημόσιο χρέος, η Ελλάδα είναι το τέλειο θύμα. Ιδανικός αυτόχειρας; Ο Γιώργος (καθόλου Ανδρέα) Παπανδρέου που οδηγεί τη χώρα στα περιβόητα μνημόνια και στην «αγκαλιά» του Δ.Ν.Τ. Η συνέχεια είναι γνωστή: Μνημόνιο 1, 2 και 3, οικονομική και πολιτική κρίση, εναλλαγή κυβερνήσεων συνεργασίας, βαθιά ύφεση και κοινωνική αιμορραγία. Η Ευρώπη, για την Ελλάδα, μεταβλήθηκε απότομα από καλόπιστο χρηματοδότη σε  δυνάστη με γερμανικό προσωπείο. Όμως και η ίδια βίωσε μαζί μας συγκλονιστικές εξελίξεις. Χρέος, μεταναστευτική κρίση, Brexit. Μια οδυνηρή δεκαετία και για τους δυο. Και μετά η πανδημία. Πώς προδιαγράφεται  λοιπόν το μέλλον της Ελλάδας και ποια η σχέση της με την Ευρώπη εφεξής;

Επιστροφή στο φως ή παράδοση στο σκοτάδι;

Παρά τα επιμέρους ζητήματα, η συμμετοχή της Ελλάδας στην Ενωμένη Ευρώπη ήταν πλειοψηφικά θετική για τους περισσότερους Έλληνες και προσέφερε σταθερότητα στη χώρα. Δεν είναι όμως πανάκεια ούτε μπορεί από μόνης της να παράγει μια ισχυρότερη Ελλάδα, όπως ψευδώς είχε καλλιεργήσει την εντύπωση το ελληνικό πολιτικό σύστημα τα τελευταία 40 χρόνια.  Η Ευρώπη πρέπει να αλλάξει ρότα σε πολλά ζητήματα για να επιβιώσει και να συνεχίσει με επιτυχία το ταξίδι της ενοποίησης. Και η Ελλάδα πρέπει να πρωταγωνιστήσει στην προσπάθεια ουσιαστικής μεταρρύθμισης της Ευρώπης με συγκεκριμένες προτάσεις για την οικονομία, τη σύγκλιση, την εξωτερική πολιτική, την άμυνα, τη μετανάστευση. Οι Έλληνες είμαστε Ευρωπαίοι. Η Ελλάδα ανήκει στην Ευρώπη. Όχι όμως ως αποικία και προτεκτοράτο, αλλά ως ισχυρό έθνος και κυρίαρχο κράτος. Μόνο όταν ταυτίσουμε τα ευρωπαϊκά με τα ελληνικά συμφέροντα, θα έχουμε πιάσει τον ταύρο από τα κέρατα, αναβιώνοντας τον αρχαίο μύθο της αρπαγής της Ευρώπης. Οι Έλληνες ξέρουμε καλά από μύθους. Αρκεί να το αποδείξουμε.

Continue Reading

Το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης: η χρυσή ευκαιρία για «επιστροφή» της ελληνικής μεσαίας τάξης

(Πρώτη δημοσίευση στην Εφημερίδα Ελευθερία 4.7.2020)

Εν μέσω της συνεχιζόμενης πανδημίας, με όλο και περισσότερους  συμπολίτες μας να αντιλαμβάνονται τις σοβαρές επιπτώσεις της πιο αναπάντεχης κρίσης που έπληξε την ανθρωπότητα μετά το δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, πολλοί έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους για την επόμενη μέρα της οικονομίας στο λεγόμενο «Ταμείο Ανάκαμψης», που προώθησε ο γαλλο-γερμανικός άξονας και υιοθέτησε ως πρόταση η νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης: ένα μικρό βήμα μπροστά χωρίς λόγο για πανηγυρισμούς

Η Κομισιόν λοιπόν προτείνει την αναθεώρηση του ευρωπαϊκού πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, δηλαδή του προϋπολογισμού της Ένωσης, ο οποίος θα εμπλουτιστεί -μόνο για αυτήν την περίοδο- με ένα ταμείο 750 δισεκατομμυρίων  ευρώ που θα χρηματοδοτηθεί με δανεισμό εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Από τα χρήματα αυτά, τα 500 δισεκατομμύρια προτείνεται να χορηγηθούν υπό μορφή επιχορηγήσεων και το υπόλοιπο υπό μορφή δανείων προς τα κράτη μέλη. Θεωρείται πάντως εξαιρετικά αμφίβολο αν η πρόταση αυτή θα περάσει, δεδομένης της άρνησης ορισμένων πλουσίων κρατών-μελών, που ζητούν να χορηγηθούν κυρίως ή και αποκλειστικά δάνεια και όχι επιχορηγήσεις. Η τελική απόφαση, που αναμένεται τις επόμενες εβδομάδες, θα είναι μάλλον μια αναλογία κοντά στο 50-50.

Στο Ταμείο Ανάκαμψης και στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό προβλέπεται να προστεθούν 240 δισεκατομμύρια ευρώ σε δάνεια του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, τα οποία όμως τα περισσότερα κράτη-μέλη θα απορρίψουν καθώς τα συνδέουν με μνημόνια, 200 δισεκατομμύρια ευρώ από το ταμείο εγγυήσεων για τις επιχειρήσεις και 100 δισεκατομμύρια ευρώ μέσω του εργαλείου SURE, που δημιουργήθηκε για την στήριξη της απασχόλησης. Κανένα από τα εργαλεία αυτά δεν έχει πάντως ενεργοποιηθεί και η τελική αποτελεσματικότητά τους προδιαγράφεται μάλλον περιορισμένη.

Βάσει πάντως της πρότασης της Κομισιόν, η χώρα μας θεωρείται αρκετά ευνοημένη, καθώς τα προς χορήγηση χρήματα για την Ελλάδα ανέρχονται σε 33,4 δισ. Ευρώ, με τις προτεινόμενες επιχορηγήσεις να είναι υπερδιπλάσιες από τα δάνεια. Ακόμα όμως και αν αυτή η θετική πρόταση περάσει ως έχει, δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε ότι η χορήγηση των χρημάτων θα έχει πολύ στενό χρονικό ορίζοντα (2+2 έτη), θα συνοδεύεται από δεσμεύσεις για συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, δηλαδή «light» μνημόνιο, και χρήση των κονδυλίων μόνο για πολύ συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας (πράσινη ενέργεια, υποδομές, στήριξη ορισμένων κατηγοριών επενδύσεων), ενώ ενδεχόμενη λήψη δανείων θα αυξήσει έτι περαιτέρω το εξαιρετικά υψηλό δημόσιο χρέος της χώρας μας.

Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μια σημαντική ευκαιρία που δεν πρέπει να πάει χαμένη για τον τόπο. Αυτό που επείγει λοιπόν τώρα είναι η διαμόρφωση ενός συνεκτικού και αποτελεσματικού εθνικού σχεδίου αξιοποίησης όσων πόρων λάβει τελικά η χώρα, προς όφελος της πραγματικής οικονομίας.

Το νέο εθνικό σχέδιο ανάκαμψης: επιστροφή της μεσαίας τάξης

Το σχέδιο που θα εκπονηθεί προσεχώς για την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων θα αποδείξει αν η πολιτεία συνειδητοποιεί  πως για να επιβιώσει η ελληνική οικονομία, πρέπει να στηριχθεί στις δικές της δυνάμεις, δηλαδή στη μεσαία τάξη που παραδοσιακά λειτουργούσε ως «ατμομηχανή» της ανάπτυξης. Η τάξη αυτή, την οποία απαρτίζουν κυρίως μικρομεσαίοι επιχειρηματίες, ελεύθεροι επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενοι επιστήμονες, δέχθηκε αλλεπάλληλα πλήγματα τα περασμένα χρόνια με τιμωρητική υπερφορολόγηση, δραματική μείωση του κύκλου εργασιών και διαρκή δυσφήμιση του επαγγελματικού της κύρους.

Η χώρα μας λοιπόν πρέπει να υιοθετήσει στο πλαίσιο του σχεδίου αυτού με γενναία και στοχευμένα μέτρα στήριξης της μεσαίας τάξης που θα περιλαμβάνουν:

– μείωση των φορολογικών επιβαρύνσεων, με κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος και της προκαταβολής φόρου αλλά και μείωση του Φ.Π.Α σε πλήθος υπηρεσιών. 

– μείωση των ασφαλιστικών επιβαρύνσεων, ώστε αυτές να μην υπερβαίνουν συνολικά το 20% του καθαρού μηνιαίου εισοδήματος

– επιδότηση επιχειρήσεων για δημιουργία νέων, σταθερών και αξιοπρεπών θέσεων εργασίας ιδίως στους  τομείς  της καινοτομίας,  της πρωτογενούς και δευτερογενούς παραγωγής και της ναυτιλίας

– έμπρακτη υποστήριξη νέων παραγωγικών επενδύσεων, με δραστική μείωση της γραφειοκρατίας και σύνδεση φοροαπαλλαγών με τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

– ουσιαστική αύξηση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων για νέες  υποδομές, ειδικά στην ελληνική περιφέρεια. Προς τούτο επιβάλλεται και οι Περιφέρειες να καταρτίσουν τα δικά τους ολοκληρωμένα σχέδια, κατόπιν ευρείας διαβούλευσης.

– ενίσχυση της παροχής ρευστότητας προς τις επιχειρήσεις και τους επαγγελματίες με εξάλειψη των αντιπαραγωγικών όρων που θέτουν συχνά οι τράπεζες

– προώθηση της απεξάρτησης της χώρας από τα ορυκτά καύσιμα και ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ώστε να καταστεί αυτή το συντομότερο ενεργειακά ανεξάρτητη

– ταχύτατη ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης της δικαιοσύνης και της αποκομματικοποίησης της δημόσιας διοίκησης αλλά και προώθηση κωδικοποίησης και απλοποίησης της νομοθεσίας.

– ειδικά για φέτος και τα επόμενα χρόνια, πολλαπλασιασμό του προϋπολογισμού των προγραμμάτων επιδοτούμενου τουρισμού, ώστε να στηριχθεί έμπρακτα ο νευραλγικός αυτός τομέας της οικονομίας

Τέλος, είναι εξαιρετικά σημαντικό το σχέδιο ανάκαμψης να υιοθετηθεί από την κοινωνία και τον πολιτικό κόσμο με τη μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση, χωρίς προσωπικές και κομματικές σκοπιμότητες,  καθώς και να εκπονηθεί και να εφαρμοστεί από ειδικούς ευρείας αποδοχής και με θεσμοθετημένη  συνεργασία δημοσίου και ιδιωτικού τομέα.

Για να κερδίσουμε λοιπόν το δύσκολο στοίχημα της επιβίωσης της οικονομίας και της κοινωνίας μας,  η σωστή διαχείριση και αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης είναι απολύτως αναγκαία. Λύσεις υπάρχουν, αρκεί να υπάρχει βούληση, καθώς η μεγάλη κρίση είναι μάλλον μπροστά μας. Οι καιροί ου μενετοί.

Continue Reading

Η επόμενη μέρα της πανδημίας για την Ελλάδα, την Ευρώπη και τον κόσμο: μια σταύρωση χωρίς ανάσταση;

(Πρώτη Δημοσίευση Εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Απρίλιος 2020)

“Κάποιο παράθυρο έχει φως

κάποιον τον καίει ο πυρετός

μας φεύγει βήμα βήμα

Κάποιο καράβι στ’ ανοιχτά

με χίλια βάσανα βαστά

να μην το πιει το κύμα

Κι εμείς χορτάτοι, μα το ναι

κάνουμε γλέντια ρεφενέ

Βρε δε βαριέ-, βρε δε βαριέσαι αδερφέ” 

Οι αλληγορικοί αυτοί στίχοι του γνωστού τραγουδιού της Σώτιας Τσώτου από το 1968 περιγράφουν -ίσως πιο εύγλωττα από οτιδήποτε άλλο- την κατάσταση που επικρατεί στην παγκόσμια κοινότητα εν μέσω της πανδημίας που βιώνουμε. Σα να μη διδάχθηκε τίποτα από τις μεγάλες κρίσεις του παρελθόντος, η ανθρωπότητα, όπως εκφράζεται ιδίως από τις ηγεσίες των ισχυρών κρατών, αδυνατεί να αντιμετωπίσει την πρόκληση των καιρών με συνεργασία, συνέργεια και αποφασιστικότητα. Ολοι κοιτούν να σώσουν τους εαυτούς τους αδιαφορώντας για τους άλλους. Ωστόσο, οι λεγόμενες αναπτυγμένες χώρες, από τις ΗΠΑ μέχρι την Ιταλία, απέτυχαν να διαχειριστούν με επιτυχία την έκτακτη υγειονομική κατάσταση και υφίστανται ήδη τις οδυνηρές συνέπειες των παραλείψεών τους. Πολλοί μιλούν μάλιστα για μια νέα παγκόσμια τάξη που θα αναδυθεί με το τέλος της πανδημίας και με υποχώρηση της πρωτοκαθεδρίας της Δύσης, καθώς το υφιστάμενο μοντέλο διαχείρισης κρίσεων αμφισβητείται έντονα και το νέο οικονομικό κραχ είναι προ των πυλών. Θα υπάρξει άραγε γρήγορη ανάσταση μετά το Γολγοθά μας;

Η Ευρώπη της πανδημίας: επιστροφή των εθνικών μονοδρόμων;

Κι αν σε διεθνές επίπεδο τα πράγματα είναι ανησυχητικά, η κατάσταση στην Ευρώπη προκαλεί εύλογη απογοήτευση. Ειδικά η Ευρωπαϊκή Ενωση αδυνατεί να αντιληφθεί το μέγεθος της κρίσης και τις συνέπειές της. Μονομερές κλείσιμο συνόρων, κατάσχεση υγειονομικού υλικού που προορίζεται για το γείτονα, εθνικές πολιτικές χωρίς συντονισμό. Τα «μέτρα» που ελήφθησαν στο Eurogroup για τη στήριξη της οικονομίας της Ευρωζώνης μόνο θυμηδία μπορούν να προκαλέσουν. Ελάχιστα χρήματα και αυτά υπό μορφή δανεισμού με αύξηση του δημοσίου χρέους, light μνημόνια και αυθαίρετα όρια, προκλητική αδιαφορία για κάθε ανάληψη κοινής ευθύνης εντός μιας -υποτίθεται- οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Ο προτεσταντικός κυνισμός στο απόγειό του, κόντρα σε κάθε λογική. Το χάσμα Βορρά-Νότου μοιάζει πιο αγεφύρωτο από ποτέ. Υπάρχει άραγε μέλλον για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα;

Το ελληνικό παράδοξο: η «χρυσή» ευκαιρία για την εθνική μας αναγέννηση

Μέσα στο γενικότερο ορυμαγδό, η πατρίδα μας, ευτυχώς, πρωτοτύπησε θετικά. Η έγκαιρη λήψη μέτρων από την Πολιτεία, η καλή λειτουργία του κρατικού μηχανισμού και η εντυπωσιακή -για τα δεδομένα μας- συμμόρφωση της κοινωνίας στα μέτρα προστασίας από την πανδημία εξέπληξαν ευχάριστα ακόμα και τους επικριτές μας. Ο δρόμος όμως μπροστά μας είναι ανηφορικός και δύσβατος. Η οικονομία μας είναι εξαρτημένη από τρίτους και, κατά βάση, μη παραγωγική, οι ελλείψεις στον υγειονομικό τομέα χρόνιες και σοβαρές, οι απειλές για την εθνική μας ασφάλεια οξύνονται διαρκώς. Μπορούμε να τα καταφέρουμε; Η κρίση έδειξε πως ναι. Η διαφορά μας άλλωστε από την πλειοψηφία των δυτικών κοινωνιών είναι η πίστη μας στο θεό, στην οικογένεια και τελικά στον άνθρωπο και τις δυνατότητές του. Εξ άλλου, ο χριστιανισμός πρεσβεύει ότι το πάθος της σταύρωσης ακολουθεί ο θρίαμβος της ανάστασης. Για να αναστηθούμε όμως χρειάζεται ενότητα, αποφασιστικότητα, αξιοκρατία και όραμα. Με παραγωγική και αυτάρκη οικονομία, αποτελεσματικότερο κράτος, καλύτερη παιδεία και υγεία και ισχυρότερη διεθνή θέση. Χρέος μας ως κοινωνίας και ως έθνους είναι ν’ αδράξουμε την ευκαιρία για την εθνική μας αναγέννηση. Αυτή τη φορά λοιπόν ας αντιτάξουμε την πίστη στο φόβο, αν θέλουμε ν’ αναστηθούμε αληθινά.

Continue Reading

«A Farewell to Europe?»: το πραγματικό μήνυμα του Brexit

(Πρώτη Δημοσίευση Εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Φεβρουάριος 2020)

Η 1η Φεβρουαρίου του 2020 σηματοδότησε μια θλιβερή στιγμή για την ιστορία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, καθώς 47 χρόνια μετά την προσχώρησή του στις ευρωπαϊκές κοινότητες, το Ηνωμένο Βασίλειο αποχώρησε οριστικά από την Ε.Ε. Παρά το γεγονός ότι ο παραδοσιακός ευρωσκεπτικισμός της πλειοψηφίας των Βρετανών είχε οδηγήσει στην αποχή της χώρας τους από σημαντικές πτυχές της ενωσιακής δράσης (Οικονομική και Νομισματική Ενωση, Ζώνη Σένγκεν), η συμμετοχή τους στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα υπήρξε κατά κύριο λόγο επωφελής για την Ευρώπη.

Η πρωτοφανής αυτή εξέλιξη συνιστά, χωρίς αμφιβολία, ένα ηχηρό μήνυμα για την εν γένει πορεία της ενωμένης Ευρώπης. Περισσότερο από κάθε άλλη φορά, ενισχύονται οι φωνές που επιδιώκουν τη σταδιακή αποσύνθεση του ιδιότυπου αυτού θεσμικού μορφώματος, που έφερε για πρώτη φορά ειρήνη και ευημερία στη σκοτεινή μας ήπειρο για περισσότερα από 70 συναπτά έτη.

Πού βαδίζει όμως τελικά η σύγχρονη Ε.Ε.; Και ποια η θέση της Ελλάδας στη νέα πραγματικότητα;

Η δεκαετία της «Pax Germanica»

Είναι μάλλον κοινή η διαπίστωση ότι η μεγάλη οικονομική κρίση του 2008 υπήρξε η θρυαλλίδα αρνητικών εξελίξεων για την Ευρώπη αλλά και της ανάδειξης της γερμανικής ηγεμονίας εντός της Ε.Ε. Ακολούθησαν η ελληνική κρίση χρέους, η υπαγωγή μας στον αέναο μνημονιακό κύκλο, όπου μας ακολούθησαν αρκετά κράτη της ευρωπαϊκής περιφέρειας (Πορτογαλία, Ιρλανδία, Κύπρος, εμμέσως και η Ισπανία) αλλά και η ραγδαία αύξηση του χάσματος μεταξύ πλουσιότερων και φτωχότερων κρατών-μελών της ΕΕ που απειλεί ευθέως τη συνοχή της Ευρωζώνης.

Με τιμονιέρη το δίδυμο Μέρκελ-Σόιμπλε και «άξιο» συμπαραστάτη το ΔΝΤ, η Ε.Ε. υιοθέτησε μια άκρως τιμωρητική και αντιαναπτυξιακή προσέγγιση προς την Ελλάδα, φτάνοντας στα όρια της αποβολής μας από την Ευρωζώνη τον Ιούλιο του 2015. Ακόμα και αν οι κύριες ευθύνες βαραίνουν τις ελληνικές κυβερνήσεις από το 1981 έως σήμερα, η προσβλητική και ιταμή συμπεριφορά των ενωσιακών θεσμών προς την Ελλάδα ήταν μάλλον η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για τους περήφανους Βρετανούς, κληρονόμους μιας πάλαι ποτέ πανίσχυρης αυτοκρατορίας.

Τούτο δε σε συνδυασμό με την αποτυχημένη διαχείριση της προσφυγικής και μεταναστευτικής κρίσης του 2015, της οποίας το μεγαλύτερο θύμα ήταν και είναι ακόμα η πατρίδα μας και για την οποία επικρίνεται και θα επικρίνεται πάντοτε η καγκελάριος Μέρκελ, καθώς θεωρείται -όχι άδικα- το σοβαρότερο λάθος της πολυετούς θητείας της.

Για τους Βρετανούς όμως, ήταν πλέον επαρκείς οι αποδείξεις της πλήρους γερμανοποίησης της Ευρώπης, δεδομένης και της παροιμιώδους γαλλικής αφωνίας στα σχετικά ζητήματα. Και αποφάσισαν να ακολουθήσουν ένα μοναχικό και ανεξάρτητο δρόμο. Κανένας δεν επιχείρησε να τους μεταπείσει. Αντιμετωπίστηκαν μάλλον με ειρωνεία από το κρύο περιβάλλον των Βρυξελλών. Ποιος είναι όμως ο μεγάλος χαμένος;

Η ΕΕ σε κρίσιμο σταυροδρόμι: «αρχή του τέλους» ή «τέλος της (γερμανικής) αρχής;»

Μετά την εκκωφαντική αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, το ευρωπαϊκό εγχείρημα βρίσκεται ίσως στην κρισιμότερη φάση της ιστορίας του. Είναι προφανές ότι χωρίς τη Βρετανία η Ευρώπη είναι φτωχότερη, οικονομικά, γεωπολιτικά και πολιτιστικά. Ομως, κάθε κρίση είναι ταυτόχρονα και μια ευκαιρία. Για να προσχωρήσει μπροστά η νέα ΕΕ χρειάζεται άμεσα:

  • Ολοκλήρωση της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης: με κοινά επιτόκια δανεισμού για τις χώρες της Ευρωζώνης, αναπτυξιακό προϋπολογισμό με επενδυτικές δράσεις για να επιτευχθεί η σύγκλιση των λιγότερων ανεπτυγμένων με τις πιο αναπτυγμένες χώρες και προσχώρηση όλων των εναπομεινάντων κρατών-μελών στην Ευρωζώνη τα επόμενα χρόνια, όπως έχουν υποχρέωση με βάση τις ευρωπαϊκές συνθήκες.
  • Ολοκλήρωση του χώρου Σένγκεν: με άμεση προσχώρηση όλων των κρατών-μελών της ΕΕ στη ζώνη Σένγκεν, κατάργηση των προσωρινών συνοριακών ελέγχων εντός της ζώνης και κοινή μεταναστατευτική πολιτική αυστηρής αιρεσιμότητας για την εισδοχή πολιτών τρίτων χωρών στην Ενωση.
  • Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική άμυνας: το μεγάλο διακύβευμα της επόμενης περιόδου. Χωρίς κοινή και δεσμευτική προσέγγιση στα βασικά διεθνή ζητήματα αλλά και συγκεκριμένες δράσεις εκτός της Ενωσης, θα αποτύχει κάθε προσπάθεια επιβίωσής της. Χρειάζεται επίσης ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα της άμυνας με κοινές στρατιωτικές δυνάμεις και επιχειρήσεις ώστε να προστατεύεται αποτελεσματικά η κυριαρχία των κρατών-μελών από εξωτερικές απειλές, ειδικά στην ανατολική Μεσόγειο. Νέα πνοή πρέπει να υπάρξει και στον τομέα της διεύρυνσης των Δυτικών Βαλκανίων με αυστηρά κριτήρια αλλά και απτές δεσμεύσεις προς τις υποψήφιες χώρες.

Παρά τις αρνητικές εξελίξεις των τελευταίων ετών, η Ευρώπη παραμένει, για τους περισσότερους, το κοινό μας σπίτι. Οπως όμως και σε κάθε σωστή οικογένεια, απαιτείται ισορροπία και ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ των μελών της. Μια Ευρώπη πολλαπλών ταχυτήτων και βιοτικών επιπέδων είναι καταδικασμένη να πεθάνει. Χρειάζεται λοιπόν νέος βηματισμός με όραμα, σχέδιο, διαφάνεια και δημοκρατία. Με επιστροφή στις ρίζες μας, δηλαδή το ελληνικό πνεύμα, το ρωμαϊκό δίκαιο και τη χριστιανική κληρονομιά. Με προβάδισμα στη βούληση των πολιτών της Ευρώπης και όχι σε συμφέροντα πίσω από κλειστές πόρτες. Και η Ελλάδα έχει καθήκον και υποχρέωση να πρωταγωνιστήσει σε μια τέτοια Ευρώπη. Αρκεί να πιστέψουμε στην αξία του πολιτισμού μας και στη δύναμη του λαού μας. Αυτό είναι και το μήνυμα του «μακρινού» Βρετανού φίλου που μας αποχαιρέτησε με πικρία πριν από λίγες μέρες.

Continue Reading

Μάρτιαι Ειδοί: η νέα ελληνική «Προειδοποίησις εις τας ευρωπαϊκάς αυλάς»

…τότε κυρίως πρόσεξε σα βγεις στον δρόμον έξω,

εξουσιαστής περίβλεπτος με συνοδεία,

αν τύχει και πλησιάσει από τον όχλο κανένας Αρτεμίδωρος,

που φέρνει γράμμα, και λέγει βιαστικά

«Διάβασε αμέσως τούτα, είναι μεγάλα πράγματα που σ’ ενδιαφέρουν»

Κ.Π. Καβάφη, Μάρτιαι Ειδοί

Ο φετινός Μάρτιος είναι για την Ευρώπη και τον κόσμο ένας μήνας γεμάτος αντιφατικές εξελίξεις: από την επιβεβαίωση του μεγάλου ενεργειακού κοιτάσματος στο τεμάχιο 10 της κυπριακής ΑΟΖ, που αλλάζει τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην περιοχή μας, έως την επικείμενη(;) αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ε.Ε., είναι προφανές ότι η Ευρώπη οδεύει προς τις επερχόμενες ευρωεκλογές χωρίς πυξίδα και με διαρκώς ογκούμενη εθνική εσωστρέφεια. Κι ενώ ο τρομαγμένος από το κίνημα των κίτρινων γιλέκων και το δημοσκοπικό προβάδισμα Λεπέν Γάλλος Πρόεδρος Μακρόν διατύπωσε πρόσφατα κάποιες θετικές προτάσεις για την «Αναγέννηση της Ευρώπης», αυτές απορρίφθηκαν, άμεσα αν και διπλωματικά, από τη νεοεκλεγείσα «κλώνο» της Α. Μέρκελ στην ηγεσία του γερμανικού Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος. Την ίδια στιγμή, οι αντιευρωπαϊστές «σαρώνουν» εκλογικά σε Ιταλία, Πολωνία και Ουγγαρία και διαμορφώνουν ένα ευρύ μέτωπο που θα εκπροσωπηθεί με πρωτοφανή ισχύ στο νέο Ευρωκοινοβούλιο μετά τις 26 Μαΐου.

2009-2019: μια ταραγμένη δεκαετία για την Ευρώπη

Τα χρόνια που πέρασαν, η Ευρωπαϊκή Ενωση βίωσε μια πρωτόγνωρη, υπαρξιακή κρίση: η Ευρωζώνη δοκιμάστηκε σκληρά με την ελληνική περίπτωση να πρωταγωνιστεί αρνητικά, οι ανεξέλεγκτες μεταναστευτικές ροές κλόνισαν σοβαρά τη συνοχή των εταίρων, ενώ για πρώτη φορά κράτος-μέλος βρίσκεται στα πρόθυρα αποχώρησής του από μια Ενωση που έδειχνε -μέχρι πρότινος- μη αναστρέψιμη. Κοινή συνισταμένη σε όλα τα παραπάνω; Η αναδειχθείσα γερμανική ηγεμονία της Ευρώπης υπό το δίδυμο Μέρκελ-Σόιμπλε, η οποία αντικατέστησε τον ουσιαστικά ανύπαρκτο πλέον γαλλογερμανικό άξονα ως «ατμομηχανή» της Ενωσης. Ταυτόχρονα, τα κράτη-μέλη της ανατολικής και πρώην σοβιετοκρατούμενης Ευρώπης μετατράπηκαν σε προκλητικούς απολογητές της γερμανικής δημοσιονομικής ορθοδοξίας, την ίδια στιγμή που παραβιάζουν πρόδηλα το κράτος δικαίου και την υποχρέωση αλληλεγγύης τους απέναντι σε όσους δοκιμάζονται.

Ελλάδα: η μεγάλη χαμένη της κρίσης και η ανάγκη για μια νέα «Επανάσταση»

Κι αν η Ευρώπη πέρασε δύσκολα, για την Ελλάδα η περασμένη δεκαετία υπήρξε σχεδόν καταστροφική. Οι δημοκρατικοί θεσμοί και το πολιτικό σύστημα κλονίστηκαν χωρίς να μεταρρυθμιστούν ουσιαστικά. Η χώρα εξαναγκάστηκε σε βίαιη ύφεση της οικονομίας και σημαντική συρρίκνωση του εθνικού εισοδήματος, ενώ οδηγήθηκε σε δημογραφική αιμορραγία, χάνοντας πολύτιμο, ειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό. Ταυτόχρονα βιώνει με ασύντακτο τρόπο τις επιπτώσεις του μεταναστευτικού κύματος ως χώρα υποδοχής χωρίς την απαραίτητη στήριξη, ενώ αναπόφευκτα απομειώθηκε και η γεωπολιτική της ισχύ με την ανάδειξη μακροπρόθεσμων κινδύνων για την εδαφική της ακεραιότητα. Παράλληλα, η ήδη προβληματική της δημόσια διοίκηση απογυμνώθηκε περαιτέρω, με αποτέλεσμα να έχουμε φτάσει στα όρια ενός ευρωπαϊκού «failed state».

Ολα αυτά θα ήταν αντιμετωπίσιμα, αν δεν υπήρχε το πιο επικίνδυνο στοιχείο: μια συλλογική ψυχολογία και νοοτροπία παραίτησης χωρίς αίσθημα ελπίδας και προοπτικής για το αύριο, ακόμα και στους νέους ανθρώπους. Οι περισσότεροι θεωρούν ότι, ακόμα και με κυβερνητική μεταβολή, τίποτε ουσιαστικό δεν πρόκειται να αλλάξει στη ζωή τους και στη θέση της Ελλάδας τα επόμενα αρκετά χρόνια. Την ίδια στιγμή, το πολιτικό προσωπικό, στην πλειοψηφία του, φαίνεται απρόθυμο και αδύναμο να προωθήσει τις αναγκαίες θεσμικές τομές στο κράτος, την οικονομία και την κοινωνία, ενώ κυριαρχούν η αναξιοκρατία και η οικογενειοκρατία.

Μπορούν άραγε η Ελλάδα και η Ευρώπη να τα καταφέρουν; Ισως, με μια τρέλα που βασίζεται σε πειστικό και ελκυστικό όραμα και σχέδιο. Μια τέτοια «τρέλα» ήταν και η 23η Μαρτίου του 1821, όταν μερικές εκατοντάδες χριστιανοί υπήκοοι του Σουλτάνου αποκήρυξαν το ραγιαδισμό τετρακοσίων ετών και, ξεκινώντας από την Καλαμάτα, βγήκαν μπροστά ως απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων και τάραξαν την κοιμωμένη Ευρώπη, απευθύνοντας προς τους αδιάφορους Δυτικούς την «Προειδοποίησιν εις τας ευρωπαϊκάς αυλάς». Ετσι, σε λιγότερο από μια δεκαετία, με θυσίες αλλά και αρκετή τύχη, η Ελλάδα ήταν ξανά ζωντανή και ελεύθερη. Η ιστορία όμως επαναλαμβάνεται θετικά μόνο από πρωταγωνιστές και όχι από κομπάρσους. Το ραντεβού μας με τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του ’21 πλησιάζει. Αν ξυπνήσουμε τώρα, προλαβαίνουμε.

Δημοσιεύτηκε στις 25/3/2019 από την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Online

Continue Reading

«Ουδέν νεότερο από το δυτικό μέτωπο»: η Ευρώπη σε αναμέτρηση με την ιστορία της.

(Πρώτη Δημοσίευση: Εφημερίδα Θάρρος, Δεκέμβριος 2018) 


Το πρωινό της 11ης Νοεμβρίου στην Αψίδα του Θριάμβου στο Παρίσι, μέσα σε κλίμα συγκίνησης, δεκάδες ηγέτες κρατών απέτισαν φόρο τιμής στα εκατομμύρια θυμάτων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από την κήρυξη της εκεχειρίας. Ίδιο κλίμα και στο Λονδίνο, με σύσσωμη την εκεί ηγεσία, αλλά και τον Πρόεδρο της Γερμανίας, να συμμετέχουν στην τελετή μνήμης.
Κι όμως, η σημερινή πολιτική ηγεσία στις δύο νικήτριες χώρες του πολέμου, αλλά και σε όλη την Ευρώπη, δεν δείχνει να έχει διδαχθεί επί της ουσίας από την τραγικότητα των ενδοευρωπαϊκών συγκρούσεων του παρελθόντος. Έτσι, η Βρετανία βυθίζεται σε βαθιά πολιτική κρίση επιχειρώντας να διαχειριστεί το Brexit, την απόφαση αποχώρησής της από την Ευρωπαϊκή Ένωση μετά το οριακό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του 2016. Την ίδια ώρα, οι διακηρύξεις του Προέδρου Μακρόν περί μεταρρύθμισης του ευρωπαϊκού οικοδομήματος και η απόπειρα ανάδειξής του σε ηγέτη της προοδευτικής Ευρώπης «πνίγονται» στα δακρυγόνα των αστυνομικών που επιχειρούν να κατευνάσουν την έκρηξη οργής των Γάλλων που συσπειρώθηκαν στο κίνημα των «κίτρινων γιλέκων».
Μόνη ωφελημένη της κατάστασης; Μα, φυσικά η Γερμανία της Α. Μέρκελ, η οποία, παρά τις αναταράξεις, εξακολουθεί να επιβάλλει πλήρως την ατζέντα και τις απαιτήσεις της σε επίπεδο Ε.Ε. και να κρατά το τιμόνι, οδηγώντας την Ευρώπη από αδιέξοδο σε αδιέξοδο. Έτσι, το 2019 είναι, χωρίς αμφιβολία, καθοριστικό και ίσως αποδειχθεί μοιραίο για την επιβίωση της ενωμένης Ευρώπης. Θα καταφέρει η γηραιά ήπειρος να αναγεννηθεί ξανά από τις στάχτες της;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση σε κρίσιμο σταυροδρόμι
Το 2019 η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με τις ακόλουθες ιστορικές προκλήσεις:

  1. Brexit: βρίσκεται «στον αέρα», με ανοικτά τα ενδεχόμενα μιας άτακτης εξόδου ή ακόμα και μιας παράτασης της παραμονής του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ένωση. Σε κάθε περίπτωση, αναδεικνύεται με δραματικό τρόπο η έλλειψη ηγεσίας και στις δύο πλευρές της Μάγχης. Από ενδεχόμενη αποχώρηση, και τα δύο μέρη θα βγουν χαμένα και με μειωμένη γεωπολιτική επιρροή.
  2. Ευρωεκλογές 2019: Το αποτέλεσμα των επικείμενων Ευρωεκλογών προδιαγράφεται εξόχως αρνητικό για την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Αναμένεται ευρεία ενίσχυση των ευρωσκεπτικιστικών και ακραίων δυνάμεων σε πολλές ιστορικές χώρες της Ένωσης και επιβεβαίωση της ισχύος των αντιευρωπαϊκών κυβερνήσεων στην ανατολική Ευρώπη (Ουγγαρία, Πολωνία). Η ανοχή της ηγεσίας της Ε.Ε. σε καθεστώτα που περιφρονούν τις ευρωπαϊκές αξίες με πρόσχημα τη μεταναστευτική κρίση (η οποία πλήττει κυρίως τα κράτη-μέλη του ευρωπαϊκού νότου) και επιλέγουν μια Ευρώπη αλά καρτ είναι εξοργιστική. Σε κάθε περίπτωση, η γερμανικής έμπνευσης διαχείριση της μεταναστευτικής κρίσης από το 2015 μάλλον κατέληξε ως «βόμβα» στα θεμέλια της Ε.Ε.
  3. Οικονομική και Νομισματική Ένωση: η φιλόδοξη μεταρρύθμιση της Ευρωζώνης ώστε να γίνει μια πιο δίκαιη και αναπτυξιακή περιοχή με συγκλίνουσες οικονομίες παραπέμπεται διαρκώς στις ελληνικές καλένδες. Οι χώρες του ευρωπαϊκού βορρά αρνούνται να συνεισφέρουν στην περαιτέρω χρηματοδότηση δράσεων στα νότια κράτη-μέλη, ενώ ήδη-ελέω Brexit-προωθείται μεγάλη μείωση των κονδυλίων των Ταμείων Συνοχής και Περιφερειακής Ανάπτυξης καθώς και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Το χάσμα ανάμεσα στον πλούσιο και ανταγωνιστικό βορρά και στον ασθμαίνοντα νότο διευρύνεται επικίνδυνα, ενώ οι πολίτες της Ευρωζώνης «πνίγονται» από τα φορολογικά βάρη. Ωφελημένες παραμένουν μόνο οι ισχυρές βιομηχανικές χώρες (Γερμανία, Ολλανδία) και κράτη που λειτουργούν ως φορολογικοί παράδεισοι (Λουξεμβούργο, Ιρλανδία).
    Η «αρπαγή της Ευρώπης» και ο ρόλος της Ελλάδας
    Μέσα σε εκρηκτική ατμόσφαιρα και διαρκώς επιδεινούμενες προκλήσεις, το ερώτημα προβάλλει επιτακτικό: ποιος θα σώσει την Ευρώπη; Όπως φαίνεται, η Δύση αδυνατεί να δώσει λύσεις και να τραβήξει μπροστά, απορροφημένη στην εσωστρέφειά της, ενώ η γερμανική ηγεμονία της τελευταίας δεκαετίας οδηγεί σε έξαρση των αδικιών και της αντιπαραγωγικής εσωστρέφειας. Και η Ελλάδα, ως διαχρονική πηγή έμπνευσης της Ευρώπης των αξιών; Ακροβατεί ανάμεσα στον προεκλογικό λαϊκισμό του εύθραυστου μεταμνημονιακού τοπίου και τις οξυμένες απειλές προκλητικών γειτόνων. Κι όμως, με κατάλληλη ηγεσία, όραμα και σχέδιο η Ελλάδα μπορεί να είναι η θετική έκπληξη του δύσκολου 2019, να αναγεννηθεί και να πρωταγωνιστήσει στην αναγέννηση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Κι αν αυτό φαντάζει mission impossible, ο μύθος της αρπαγής της Ευρώπης μας δείχνει το δρόμο: για να πετύχουμε το στόχο μας χρειάζεται πρώτα να μεταμορφωθούμε.

Continue Reading

Ευρωπαϊκή Ένωση: Δεσποινίς ετών…. 60

(Πρώτη Δημοσίευση: Εφημερίδα Ελευθερία, Μάρτιος 2017)

Στις 25 Μαρτίου 1957, ανήμερα της εθνικής μας εορτής, αλλά χωρίς την Ελλάδα, υπεγράφη στο Palazzo dei Conservatori στον Καπιτωλίνο λόφο της Ρώμης από έξι κεντροευρωπαϊκές χώρες η ομώνυμη Συνθήκη, και το τρένο της ευρωπαϊκής ενοποίησης σφύριξε επίσημα για άγνωστο προορισμό. Ακολούθησαν πολλοί ενδιάμεσοι σταθμοί: Μάαστριχτ (1992), Αμστερνταμ (1997), Νίκαια (2000), Λισαβόνα (2007). Η Ελλάδα ανέβηκε στο τρένο στις αρχές του 1981 και δυστυχώς υπήρξε πάντα «επιβάτης β’ θέσης».

Στις 25 Μαρτίου του 2017, 60 χρόνια μετά, το τρένο επιστρέφει στην αφετηρία του. Τέλος διαδρομής ή απαρχή νέου δρομολογίου;

Χωρίς αμφιβολία, η ευρωπαϊκή ενοποίηση πρόσφερε πολλά: πρωτίστως ειρήνη σε μια πάντοτε χειμαζόμενη από πολέμους Ευρώπη, πολιτική και νομισματική σταθερότητα, αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων και αγαθών, ενίσχυση του κράτους δικαίου και ευημερία στους πολίτες της, τουλάχιστον ως το 2009. Και τότε ήρθε η κρίση και όλα άλλαξαν. Η Ενωση έγινε ο δυνάστης τον χωρών της περιφέρειας, με πρώτο θύμα την Ελλάδα, επιβλήθηκαν μνημόνια σκληρής λιτότητας, υποχώρησε το κράτος δικαίου και το κοινωνικό κεκτημένο, ενισχύθηκαν οι εθνικιστικές τάσεις, επανήλθαν εν μέρει οι συνοριακοί έλεγχοι ελέω προσφυγικού και δρομολογήθηκε η πρώτη αποχώρηση κράτους-μέλους της, του πάντοτε ευρωσκεπτικιστικού Ηνωμένου Βασιλείου. Πολλοί μιλούν για το τέλος της Ευρώπης όπως την ξέραμε και ζητούν μια Ευρώπη «πολλών ταχυτήτων». Αλλοι προβλέπουν επιστροφή στα εθνικά κράτη. Η Ενωμένη Ευρώπη, δυστυχώς κι εμείς οι Ελληνες μαζί της, βιώνει ένα σοκ χωρίς ιστορικό προηγούμενο. Αλήθεια ή ψέματα;

Σχέδιο Ν.Ε.ΣΤ.Ω.Ρ για την Ευρώπη

Ας μιλήσουμε σοβαρά. Η ενοποίηση της Ευρώπης ήταν σίγουρα θετική εξέλιξη, παρά τις αναντίρρητες αδυναμίες της. Η επίλυση των σοβαρών της προβλημάτων δε μπορεί να έρθει με την απομόνωση και την αναβίωση των ανταγωνισμών των εθνικών κρατών. Ας κοιτάξει κανείς άλλωστε τι συμβαίνει σήμερα στη γειτονιά μας εκτός Ε.Ε (Συρία, Βόρεια Αφρική, Τουρκία, Δυτικά Βαλκάνια, Ουκρανία) και θα βγάλει αβίαστα συμπέρασμα. Χρειάζεται όμως άμεσα σχέδιο και όραμα. Μια «επανάσταση» στην ΕΕ, μια Νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ωριμου Ριζοσπαστισμού (Ν.Ε.Σ.Τ.Ω.Ρ / New European Strategy for the Orientation Reforms – N.E.ST.O.R). Η Ευρώπη πρέπει να ξαναβρεί τις αξίες της: δημοκρατία, κράτος δικαίου, αλληλεγγύη, ευημερία. Με ενίσχυση της διαφανούς και δημοκρατικής της λειτουργίας και του αποτελεσματικού ελέγχου των εθνικών κοινοβουλίων στις νομοθετικές πράξεις που θεσπίζονται σε υπερεθνικό επίπεδο. Με σεβασμό και έμπρακτη στήριξη στις ευαισθησίες των κρατών μελών, ιδίως σε θέματα γεωπολιτικής και απειλής κυριαρχίας (επέκταση και εφαρμογή ρήτρας αλληλεγγύης). Με ανοιχτή και απροκατάληπτη εξωτερική πολιτική για την αποτελεσματική πρόληψη συγκρούσεων και κρίσεων και την άμεση διαμόρφωση κοινής άμυνας, έστω και σε συνεργασία με το Ν.Α.Τ.Ο. Με ολοκλήρωση της οικονομικής και νομισματικής Ενωσης και προώθηση συμμετοχής όλων των κρατών-μελών της Ε.Ε. σε αυτή. Αμεση καθιέρωση ευρωομολόγου για δανεισμό με κοινό επιτόκιο, στροφή από την περιοριστική στην επεκτατική δημοσιονομική πολιτική με έμφαση στις δημόσιες επενδύσεις, χαλαρότερη ισοτιμία Ευρώ-Δολαρίου προς όφελος της ανταγωνιστικότητας των κρατών της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Άλλες πραγματικές λύσεις δεν υπάρχουν.

Μια νέα 25η Μαρτίου: ο ρόλος της Ελλάδας

Η φετινή 60χρονη επέτειος της ευρωπαϊκής ενοποίησης βρίσκει την πατρίδα μας σε κρίσιμη φάση. Επτά χρόνια μετά τη βίαιη υιοθέτηση της μνημονιακής «ορθοδοξίας», η κάθοδος συνεχίζεται και τίποτα δε φαίνεται να προσφέρει χειροπιαστή ελπίδα και προοπτική. Ως το 2009 οι Ελληνες βιώναμε μια ψεύτικη ευημερία με… χορηγία Βρυξελλών. Εγιναν και βήματα, χωρίς αμφιβολία. Οι υποδομές μας και οι δυνατότητές μας βελτιώθηκαν σημαντικά. Ακόμα και επί μνημονίων. Το κράτος μας όμως δεν άλλαξε επί της ουσίας. Διαφθορά, αναξιοκρατία, αυθαιρεσία και προπάντων έλλειμμα πατριωτισμού χαρακτηρίζουν ακόμα όλο το οικοδόμημα. Ο παραγωγικός κόσμος της χώρας αποδιαρθρώθηκε και απαξιώθηκε. Είμαστε σε αδιέξοδο. Γι’ αυτό είναι καιρός για τη νέα Επανάσταση.

Η Ελλάδα είναι η ξεχασμένη ψυχή της Ευρώπης. Χωρίς την Ελλάδα και τις αξίες της, η Ευρώπη είναι καταδικασμένη να πεθάνει. Οπως και το 1821, έτσι και σήμερα, η Ελλάδα πρέπει να ξαναβγεί μπροστά. Να αλλάξει τον εαυτό της για να αλλάξει και την Ευρώπη.

Στις 23 Μαρτίου του 1821, οι επαναστάτες απηύθυναν από την απελευθερωμένη Καλαμάτα την «Προειδοποίησιν εις τας ευρωπαϊκάς αυλάς». Και η ιστορία πρέπει να ξαναγίνει σήμερα δύναμη και οδηγός της Ελλάδας. Ας είναι λοιπόν η φετινή επέτειος της 25ης Μαρτίου ο «Ευαγγελισμός» της εθνικής και ευρωπαϊκής μας αναγέννησης.

Continue Reading